Artikel 344a Sv: Bewijs uit verklaringen van getuigen zonder bekende identiteit

Een verklaring van iemand van wie de identiteit niet bekend is, kan de verdediging nauwelijks controleren: u weet niet wie het zegt, en dus ook niet of die persoon een belang, een rol of een reden tot liegen heeft. Dit artikel bepaalt daarom onder welke strikte voorwaarden zulke verklaringen aan het bewijs mogen bijdragen.

De hoofdregel

Het eerste lid geeft de basisnorm: een bewezenverklaring mag niet uitsluitend of in beslissende mate steunen op schriftelijke stukken met verklaringen van personen wier identiteit niet blijkt. Anonieme verklaringen mogen dus meewegen, maar zij mogen niet de dragende bouwstenen zijn. Het echte bewijs moet ergens anders vandaan komen.

Achter die regel zit het recht op een eerlijk proces. Wie zich moet verdedigen, moet de bron van het bewijs kunnen bevragen. Kan dat niet, dan moet het gewicht van dat bewijs beperkt blijven.

Bedreigde en afgeschermde getuigen

Voor twee bijzondere categorieën geldt een aparte regeling. De wet kent de bedreigde getuige, van wie de identiteit verborgen blijft omdat een verklaring onder eigen naam tot ernstig gevaar zou leiden, en de afgeschermde getuige, die wordt gehoord met het oog op de staatsveiligheid. Zij worden door de rechter-commissaris gehoord, en van dat verhoor wordt proces-verbaal opgemaakt.

Zo'n proces-verbaal kan alleen aan het bewijs meewerken als aan twee voorwaarden is voldaan. De getuige moet als bedreigde of afgeschermde getuige door de rechter-commissaris zijn gehoord. En het bewezen verklaarde feit moet een misdrijf zijn waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten, dat door zijn aard, door het georganiseerde verband waarin het is begaan of door de samenhang met andere misdrijven van de verdachte een ernstige inbreuk op de rechtsorde oplevert. Deze weg staat dus alleen open in zware zaken.

Andere anonieme verklaringen

Valt een anonieme verklaring niet onder die regeling, dan gelden de eisen van het derde lid. Zo'n stuk kan alleen meewerken aan het bewijs als de bewezenverklaring in belangrijke mate steun vindt in andersoortig bewijsmateriaal, én als door of namens de verdachte op geen enkel moment in het geding de wens is geuit om die persoon te ondervragen.

Die tweede voorwaarde is voor de verdediging van groot belang. Vraagt u wel om de persoon te horen en gebeurt dat niet, dan valt de verklaring als bewijsmiddel af. Het is dus zaak zo'n wens tijdig en duidelijk kenbaar te maken en te laten vastleggen.

Getuigen met wie een afspraak is gemaakt

Het vierde lid ziet op een andere situatie: getuigen met wie het openbaar ministerie een afspraak heeft gemaakt over een tegenprestatie voor hun verklaring. Op zulke verklaringen alleen mag geen bewezenverklaring worden gebaseerd; er moet ander bewijs naast staan. De reden ligt voor de hand: wie iets te winnen heeft bij zijn verklaring, heeft ook een reden om die aan te dikken.

Een voorbeeld. In een dossier zit een anonieme melding dat de verdachte in drugs handelt. Die melding mag hooguit een bijrol spelen. Wordt de handel verder aangetoond met tapgesprekken, aangetroffen voorraad en de verklaring van een koper, dan kan de rechter tot een bewezenverklaring komen; zonder dat andere bewijs niet.

In de praktijk

Ga het dossier na op verklaringen zonder herleidbare bron en breng in kaart wat er zonder die stukken overblijft. Vaak is dat de kortste route naar een sterk bewijsverweer.

Wilt u zo'n persoon horen, laat uw advocaat dat verzoek dan expliciet doen en in het proces-verbaal opnemen. Bij bedreigde en afgeschermde getuigen gelden bijzondere regels voor het verhoor; uw advocaat kan uitleggen wat daarbinnen mogelijk is.