Artikel 342 Sv: Verklaring van een getuige en het bewijs van één getuige

Getuigen zijn in veel strafzaken het belangrijkste bewijs. Dit artikel bepaalt wat een getuigenverklaring precies is — een mededeling van wat iemand zelf heeft meegemaakt — en stelt de bekende ondergrens: op de verklaring van één getuige alleen mag geen veroordeling worden gebouwd.

Wat een getuige mag verklaren

Onder een getuigenverklaring verstaat de wet de mededeling, gedaan bij het onderzoek op de zitting, van feiten of omstandigheden die de getuige zelf heeft waargenomen of ondervonden. Waargenomen: gezien, gehoord, geroken. Ondervonden: aan den lijve meegemaakt, zoals het slachtoffer dat vertelt wat hem is aangedaan.

Wat een getuige van een ander heeft gehoord, is geen eigen waarneming van het feit zelf. Hij kan wel verklaren dát iemand hem iets heeft verteld en wat dat was: dat heeft hij immers zelf gehoord. Volgens vaste rechtspraak van de Hoge Raad mag de rechter zo'n verklaring van horen zeggen voor het bewijs gebruiken, ook voor wat er inhoudelijk is verteld. Hij moet dan wel goed nagaan wat die mededeling waard is, omdat hij degene van wie het verhaal oorspronkelijk komt niet zelf hoort.

Ook meningen tellen niet. Dat een getuige de verdachte een agressief type vindt, is geen waarneming van een feit. Dat hij zag hoe de verdachte iemand sloeg, wel.

Verklaringen van buiten de zitting

In de meeste zaken verschijnt de getuige niet op de zitting, maar ligt zijn verklaring in het dossier als proces-verbaal van de politie of van de rechter-commissaris. Zo'n stuk kan meetellen als schriftelijk bewijsmiddel. Wel geldt dat de verdediging in de loop van de procedure een reële mogelijkheid moet hebben gehad om een belastende getuige vragen te stellen; in de rechtspraak is die eis stevig uitgewerkt, zeker wanneer die verklaring van doorslaggevend gewicht is.

Niet op één getuige alleen

Het tweede lid bevat de bewijsminimumregel die in de volksmond wordt samengevat als: één getuige is geen getuige. De rechter mag niet uitsluitend op de verklaring van één getuige aannemen dat de verdachte het feit heeft begaan. Er moet steun zijn in ander bewijsmateriaal. Dat andere bewijs moet uit een andere bron komen. Verklaringen van mensen die alleen doorvertellen wat diezelfde getuige hun heeft verteld, leveren die steun niet: zij gaan terug op één en dezelfde bron.

Die steun hoeft niet uit een tweede ooggetuige te bestaan. Het kan gaan om een letselverklaring, om camerabeelden, om telefoongegevens die de verdachte op de plek zetten, of om wat de verdachte zelf heeft verklaard. De steun moet wel betrekking hebben op het feit en niet alleen op een willekeurig detail dat verder niets zegt.

Deze regel doet er vooral toe in zaken die zich in beslotenheid afspelen, zoals mishandeling binnen een relatie of zedenzaken. Dat er weinig ander bewijs is, betekent niet dat een aangifte waardeloos is; het betekent dat er iets naast moet liggen.

Een voorbeeld. Een buurvrouw ziet dat een man een ruit intrapt. Zij is de enige getuige. Wordt haar verklaring gesteund door glasscherven in de schoenzool van de verdachte en door zijn eigen verklaring dat hij daar die avond was, dan kan de rechter tot een bewezenverklaring komen. Staat haar verklaring helemaal alleen, dan volgt vrijspraak.

In de praktijk

Bent u getuige, houd het dan bij wat u zelf hebt gezien of meegemaakt, en zeg het eerlijk als u iets niet meer precies weet. Aanvullen om behulpzaam te zijn maakt uw verklaring juist minder bruikbaar.

Voor de verdediging is dit vaak de kern van een pleidooi: aanvoeren dat het aanvullende bewijs te ver af staat van wat de getuige heeft verklaard, of uiteindelijk teruggaat op dezelfde bron. Het steunbewijs hoeft overigens niet zelf aan te tonen dat juist de verdachte de dader is; het moet wel voldoende samenhangen met de belastende verklaring. Of dat zo is, beoordeelt de rechter per geval.