Artikel 339 Sv: De wettige bewijsmiddelen en feiten van algemene bekendheid

De strafrechter mag niet zomaar alles als bewijs gebruiken. Dit artikel geeft een gesloten lijst van bewijsmiddelen: valt iets daarbuiten, dan kan het niet bijdragen aan een bewezenverklaring. Daarnaast bepaalt het dat wat iedereen weet, niet bewezen hoeft te worden.

De vijf bewijsmiddelen

De wet erkent er vijf, en die opsomming is gesloten: wat er niet tussen staat, kan niet aan een bewezenverklaring bijdragen.

• De eigen waarneming van de rechter. Wat de rechter zelf op de zitting waarneemt, uitgewerkt in artikel 340 Sv.
• Verklaringen van de verdachte. Wat hij zelf over feiten en omstandigheden opgeeft, zie artikel 341 Sv.
• Verklaringen van een getuige. Wat iemand zelf heeft waargenomen of ondervonden, zie artikel 342 Sv.
• Verklaringen van een deskundige. Wat iemand op grond van zijn vakkennis kan zeggen, zie artikel 343 Sv.
• Schriftelijke stukken. Een ruime categorie, van processen-verbaal tot rapporten en andere geschriften, uitgewerkt in artikel 344 Sv.

De opsomming is limitatief, maar in de praktijk ruim genoeg om vrijwel alles te vangen. Camerabeelden, telefoongegevens en sporenonderzoek belanden meestal in een proces-verbaal of een deskundigenverslag, en komen zo via de categorie schriftelijke stukken alsnog binnen. Wat de rechter zelf ter zitting bekijkt, kan bovendien zijn eigen waarneming opleveren.

Wat de opsomming uitsluit

Belangrijk is wat er niet in staat. Een vermoeden van de rechter is geen bewijsmiddel. Het gevoel dat een verdachte onbetrouwbaar overkomt evenmin. En wat de rechter buiten de zitting om te weten komt — een krantenbericht, een gesprek op de gang — mag niet aan een bewezenverklaring bijdragen. Andersom betekent het staan op de lijst niet dat een bewijsmiddel altijd bruikbaar is: er gelden ook minimumregels, en de rechter kan oordelen dat materiaal onrechtmatig is verkregen en daarom buiten beschouwing moet blijven.

Feiten van algemene bekendheid

Het tweede lid maakt een uitzondering voor feiten of omstandigheden van algemene bekendheid: die hoeven niet te worden bewezen. Het gaat om wat iedereen in Nederland zonder onderzoek weet of eenvoudig kan vaststellen — dat een bepaalde datum op een zondag viel, dat een fiets een vervoermiddel is, dat een gangbaar merk sigaretten accijnsplichtig is. De grens is niet altijd scherp. Vakkennis is geen algemene bekendheid: hoe een bepaald middel werkt of hoe een bankrekening technisch wordt leeggehaald, moet worden onderbouwd, meestal met een deskundigenverslag. Twijfelt u of de rechtbank iets ten onrechte als algemeen bekend veronderstelt, stel dat dan op de zitting aan de orde; ook zo'n aanname moet houdbaar zijn.

Een voorbeeld. In een zaak over een inbraak om drie uur 's nachts in december hoeft niet te worden bewezen dat het op dat tijdstip donker was; dat weet iedereen. Of de verdachte toen bij de woning was, moet daarentegen blijken uit een wettig bewijsmiddel, zoals een getuigenverklaring of een proces-verbaal over de locatiegegevens van zijn telefoon.

In de praktijk

Wilt u weten waarop een veroordeling steunt, kijk dan in het vonnis naar de opsomming van de bewijsmiddelen. Daar staat per onderdeel welk stuk of welke verklaring de rechtbank heeft gebruikt. Voor de verdediging is dit het raamwerk: eerst nagaan of alles wat wordt gebruikt op de wettelijke lijst staat en op de zitting is besproken, daarna of de minimumregels zijn nageleefd, en pas dan of het geheel overtuigt.