Artikel 294 Sv: Gijzeling van een getuige die weigert te verklaren

Een getuige die is opgeroepen, moet komen én verklaren. Weigert hij dat zonder geldige reden, dan kan de rechtbank hem laten vasthouden om hem tot zijn verplichtingen te bewegen. Dat heet gijzeling. Dit artikel regelt wanneer dat mag, hoe lang en met welke waarborgen.

Wanneer kan het

Het gaat om de getuige die bij zijn verhoor zonder wettige grond weigert de gestelde vragen te beantwoorden, of weigert de eed of de belofte af te leggen. Een wettige grond is bijvoorbeeld een verschoningsrecht: familieleden van de verdachte en beroepsgeheimhouders mogen zwijgen, en tegen hen kan dit middel dus niet worden gebruikt.

Daar komt een tweede eis bij: de gijzeling moet dringend noodzakelijk zijn voor het onderzoek. Het is dus geen straf voor onwilligheid, maar een middel om een verklaring te krijgen die de zaak echt nodig heeft.

Hoe lang en met welke controle

De gijzeling duurt ten hoogste dertig dagen. De rechtbank bepaalt bovendien wanneer de getuige aan haar wordt voorgeleid, en dat gebeurt in ieder geval uiterlijk binnen veertien dagen nadat het bevel is gegeven. Er zit dus een verplicht controlemoment in.

Voordat het bevel wordt gegeven, worden de getuige en zijn advocaat gehoord over de reden van de weigering. Tegen het bevel zelf staat geen rechtsmiddel open. Wel gelast de rechtbank het ontslag uit de gijzeling zodra de getuige aan zijn verplichtingen voldoet of zodra het onderzoek op de zitting is gesloten, en zij kan dat ontslag in elke stand van het onderzoek bevelen, ook op verzoek van de getuige zelf. Wordt zo'n verzoek afgewezen, dan staat daartegen wel een rechtsmiddel open: de getuige kan binnen drie dagen na de betekening van de beslissing in hoger beroep gaan en daarna in cassatie.

Bijstand van een advocaat

Een getuige die met gijzeling wordt geconfronteerd, heeft een advocaat aan zijn zijde; die wordt immers over de weigering gehoord. De wet verklaart daarnaast onderdelen van de regeling over gijzeling van getuigen bij de rechter-commissaris van overeenkomstige toepassing, zodat dezelfde waarborgen gelden.

Een voorbeeld. Een getuige zegt op de zitting dat hij niets wil verklaren omdat hij bang is voor gedoe in zijn buurt. Angst is geen wettige grond om te zwijgen. De rechtbank hoort hem en zijn advocaat, weegt of zijn verklaring werkelijk noodzakelijk is, en kan dan gijzeling bevelen. Verklaart hij alsnog, dan wordt hij meteen vrijgelaten.

In de praktijk

Bent u als getuige opgeroepen en ziet u ernstig op tegen verklaren, ga dan vooraf naar een advocaat. Er is een verschil tussen niet willen en niet hoeven: alleen een wettelijke grond beschermt u, en die grond kan alleen goed worden beoordeeld als iemand uw situatie kent.

Meld zorgen over uw veiligheid vooraf aan de rechtbank of via het openbaar ministerie. Er zijn regelingen die met zulke zorgen rekening houden, maar daarvoor moet uw situatie wel bekend zijn voordat u in de zaal staat.