Artikel 291 Sv: Redenen van wetenschap in de verklaring van een getuige

Een getuige moet niet alleen vertellen wát hij weet, maar ook hoe hij dat weet. Dit artikel verplicht hem zo veel mogelijk uitdrukkelijk op te geven wat hij zelf heeft waargenomen en ondervonden, en wat zijn redenen van wetenschap zijn.

Waarnemen en ondervinden

Waarnemen is zien, horen, ruiken of voelen. Ondervinden is aan den lijve meemaken: de klap voelen, de duw ondergaan, de bedreiging aanhoren. Een getuige die daarover verklaart, spreekt uit de eerste hand.

De redenen van wetenschap zijn de basis onder de verklaring. Stond u ernaast of keek u vanuit een raam op de derde etage? Was het licht of donker? Kende u de betrokkene al, of ziet u hem vandaag voor het eerst terug? Dat soort omstandigheden bepaalt hoeveel gewicht een verklaring kan dragen.

Waarom dit zo belangrijk is

De rechtbank moet kunnen beoordelen of een verklaring betrouwbaar is. Een stellige verklaring zonder onderbouwing kan minder waard zijn dan een voorzichtige verklaring met een heldere uitleg over de waarneming. Zonder redenen van wetenschap kan de rechtbank de verklaring niet echt wegen.

Er is ook een grens die hiermee samenhangt. Vertelt een getuige wat een ander hem heeft verteld, dan is dat een verklaring van horen zeggen. Zo'n verklaring is niet zonder waarde, maar zij zegt in de eerste plaats iets over wat de getuige heeft gehoord, niet over wat er is gebeurd. Door door te vragen naar de bron wordt dat verschil zichtbaar.

Wat er van de getuige wordt gevraagd

Van een getuige wordt geen sluitend verhaal verlangd. Het is juist de bedoeling dat hij aangeeft wat hij niet weet, niet goed heeft gezien of zich niet meer herinnert. "Ik weet niet zeker of het die man was" is een bruikbare verklaring; een verklaring die alle gaten dichtsmeert, is dat vaak niet.

Een voorbeeld. Een getuige zegt dat de verdachte de fiets heeft meegenomen. De voorzitter vraagt door. Het blijkt dat de getuige om de hoek stond en alleen iemand met een blauw jack zag wegfietsen, en dat een buurvrouw hem later de naam van de verdachte noemde. De verklaring krijgt daarmee een heel andere betekenis dan de eerste zin deed vermoeden.

In de praktijk

Bent u getuige, bereid u dan niet voor door met anderen uw verhaal gelijk te trekken. Vertel wat u zelf hebt meegemaakt en zeg er eerlijk bij hoe u het weet; dat is precies wat dit artikel van u vraagt.

Bent u verdachte, let dan bij een belastende verklaring op de onderbouwing. Vraag uw advocaat door te vragen naar de plaats, het tijdstip, het zicht en de bron. Daar zit vaker een zwakke plek dan in de vraag of iemand de waarheid wil spreken.