Artikel 288a Sv: Volgorde van horen en de bejegening van het slachtoffer

Op een zitting zitten mensen bij elkaar die elkaar liever niet tegenkomen: de verdachte, het slachtoffer, getuigen. Dit artikel geeft de voorzitter de regie over de volgorde waarin zij worden gehoord, en legt hem uitdrukkelijk op het slachtoffer correct te bejegenen.

De volgorde bepaalt de voorzitter

De voorzitter bepaalt in welke volgorde hij de verschenen getuigen, deskundigen en het slachtoffer hoort. Dat is niet alleen een kwestie van planning. De volgorde beïnvloedt hoe de zitting verloopt: soms is het logisch eerst de feiten met een getuige door te nemen en pas daarna een deskundige te horen die daarop voortbouwt.

Ziet de voorzitter daartoe aanleiding, dan neemt hij maatregelen om de verschillende procesdeelnemers naar afzonderlijke ruimten te laten brengen. Zo hoeven zij niet in dezelfde wachtruimte te zitten en worden ongewenste ontmoetingen op de gang voorkomen.

Correcte bejegening van het slachtoffer

Het tweede lid draagt de voorzitter op te zorgen voor een correcte bejegening van het slachtoffer of van diens vertegenwoordiger, zoals artikel 51e Sv die aanwijst. Correcte bejegening betekent onder meer: uitleggen wat er gaat gebeuren, laten uitspreken, niet onnodig confronteren met beelden of details, en de vragen beperken tot wat werkelijk nodig is.

Voor nabestaanden en vertegenwoordigers geldt hetzelfde. Zij komen vaak in een emotionele situatie een zaal binnen waar zij niet bekend zijn, en de voorzitter is degene die daar de toon zet.

Waarom dit in de wet staat

Een zitting is voor het slachtoffer niet zomaar een formaliteit. Wie zich niet serieus genomen voelt of zich in de zaal onveilig voelt, houdt aan de procedure vooral een naar gevoel over, ook als de uitkomst gunstig is. De wet maakt de bejegening daarom tot een opdracht aan de voorzitter, niet tot een kwestie van welwillendheid.

Een voorbeeld. Bij een zaak over een geweldsmisdrijf laat de voorzitter het slachtoffer in een aparte ruimte wachten, hoort hij eerst een getuige, en geeft hij het slachtoffer daarna rustig de tijd. Er wordt gezorgd dat het slachtoffer de zaal niet tegelijk met de verdachte hoeft te verlaten.

In de praktijk

Bent u slachtoffer of nabestaande, geef dan vooraf aan de rechtbank door waar u tegenop ziet: het tegenkomen van de verdachte, het aanhoren van bepaalde details, of het feit dat u moet wachten. Er is meer mogelijk dan mensen denken, maar dan moet het wel bekend zijn.

Bent u verdachte, dan helpt het om te weten dat u het slachtoffer waarschijnlijk in de zaal tegenkomt. Bespreek met uw advocaat hoe u zich opstelt; een respectvolle houding is niet alleen menselijk, maar wordt ook opgemerkt.