Artikel 272 Sv: De leiding van het onderzoek ter terechtzitting

Wie leidt de zitting, en wie bepaalt hoe en wanneer vragen worden gesteld? Dit artikel legt de leiding van het onderzoek bij de voorzitter, geeft hem de mogelijkheid vragen door zijn tussenkomst te laten stellen, en staat toe dat hij die leiding overlaat aan een ander lid van de meervoudige kamer.

De voorzitter heeft de leiding

De voorzitter bepaalt de volgorde van het onderzoek en geeft daarvoor de nodige bevelen: wie wanneer aan het woord is en wanneer een getuige binnenkomt. Beslissingen die de zaak zelf raken, blijven bij de kamer; ook een onderbreking van de zitting of een schorsing van het onderzoek wordt door de rechtbank bevolen. De voorzitter beslist dus niet over de uitkomst, maar hij bewaakt wel het verloop van de zitting.

Die leiding is meer dan orde houden. Zij bepaalt of alle onderwerpen aan bod komen: de feiten, de persoon van de verdachte, de vordering van een benadeelde partij en de straf. Wie merkt dat er iets blijft liggen, kan de voorzitter vragen daar alsnog ruimte voor te maken.

Vragen via de voorzitter

Het tweede lid geeft de voorzitter de bevoegdheid te bepalen dat een vraag door zijn tussenkomst wordt gesteld. De officier van justitie, de verdachte of zijn raadsman stelt de vraag dan niet rechtstreeks; de voorzitter geeft hem door, zo nodig in andere bewoordingen. Daarvoor zijn klemmende redenen nodig, want de hoofdregel blijft dat partijen zelf mogen vragen.

De voorzitter kan dit uit zichzelf doen, op vordering van de officier van justitie of op verzoek van de verdachte. In de praktijk gebeurt het vooral bij kwetsbare getuigen, bijvoorbeeld een kind of iemand die slachtoffer is van een ernstig feit, of wanneer de verhoudingen in de zaal gespannen zijn. De vraag mag dus wél worden gesteld; alleen de weg ernaartoe verandert.

Vervanging van de leiding

Bij een meervoudige kamer, waarin drie rechters zitten, kan de voorzitter een van de andere leden aanwijzen om het onderzoek te leiden. Dat lid oefent dan dezelfde taken en bevoegdheden uit. Dat kan handig zijn bij een lange of technische zaak waarin één rechter zich diep in het dossier heeft ingelezen. Voor de verdachte verandert er inhoudelijk niets: de kamer beslist nog steeds samen.

Een voorbeeld. In een zaak over geweld binnen een gezin wil de verdachte de aangeefster zelf vragen stellen. De voorzitter vindt dat te belastend en bepaalt dat de vragen via hem lopen. De verdachte noemt zijn vragen of schrijft ze op, de voorzitter stelt ze in neutrale bewoordingen, en de antwoorden komen gewoon in het dossier.

In de praktijk

Komt u niet aan het woord, vraag daar dan uitdrukkelijk om. De voorzitter beslist over de volgorde, maar u mag reageren op wat er tegen u wordt ingebracht en aan het einde krijgt u het laatste woord.

Wordt een vraag geweigerd of anders geformuleerd, laat dan noteren wat u had willen vragen. In hoger beroep kan dan worden beoordeeld of die beperking terecht was; zonder aantekening in het proces-verbaal is dat later lastig hard te maken.