- Het onderzoek ter terechtzitting geschiedt in het openbaar. Vanaf het uitroepen van de zaak kan de rechtbank gehele of gedeeltelijke behandeling met gesloten deuren bevelen. Dit bevel kan worden gegeven in het belang van de goede zeden, de openbare orde, de veiligheid van de staat, alsmede indien de belangen van minderjarigen, of de eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer van de verdachte, andere procesdeelnemers of anderszins bij de zaak betrokkenen dit eisen. Een dergelijk bevel kan ook worden gegeven, indien de openbaarheid naar het oordeel van de rechtbank het belang van een goede rechtspleging ernstig zou schaden.
- Een bevel als bedoeld in het eerste lid, wordt door de rechtbank ambtshalve, op vordering van het openbaar ministerie of op het verzoek van de verdachte of andere procesdeelnemers gegeven. De rechtbank geeft het bevel niet dan na het openbaar ministerie, de verdachte en andere procesdeelnemers, zo nodig met gesloten deuren, hieromtrent te hebben gehoord. Artikel 22, vierde lid, is van overeenkomstige toepassing.
- De beslissing tot het geven van het bevel, bedoeld in het eerste lid, wordt met redenen omkleed in het proces-verbaal van de terechtzitting vermeld.
- Tot bijwoning van de niet openbare terechtzitting kan de voorzitter bijzondere toegang verlenen.
- Tot bijwoning van een openbare terechtzitting worden, tenzij in bijzondere gevallen ter beoordeling van de voorzitter, als toehoorders niet toegelaten personen die de leeftijd van twaalf jaar nog niet hebben bereikt. De voorzitter heeft de bevoegdheid om toehoorders niet toe te laten, indien deze de leeftijd van achttien jaar nog niet hebben bereikt, met uitzondering van slachtoffers van twaalf tot achttien jaar van het tenlastegelegde feit als bedoeld in artikel 51e, eerste lid, die de terechtzitting wensen bij te wonen.
←
Terug 268 · Samenstelling van de rechtbank die de zaak behandelt
Verder 270 · Het uitroepen van de zaak aan het begin van de zitting
→
Artikel 269 Sv: Openbare zitting en behandeling achter gesloten deuren
Openbare zitting en behandeling achter gesloten deuren
Wettekst
Toelichting
Strafzaken worden in het openbaar behandeld. Iedereen kan naar binnen lopen en meeluisteren, en dat is een wezenlijk onderdeel van onze rechtspleging: rechtspraak die zich in het verborgene afspeelt, valt niet te controleren. Dit artikel legt die openbaarheid vast en bepaalt wanneer de deuren toch dicht kunnen.
Wanneer de deuren dicht kunnen
Vanaf het uitroepen van de zaak kan de rechtbank bevelen dat de behandeling geheel of gedeeltelijk met gesloten deuren plaatsvindt. Dat kan in het belang van de goede zeden, van de openbare orde of van de veiligheid van de staat, en verder als de belangen van minderjarigen of de eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer dat eisen. Dat laatste kan gaan om de verdachte, om andere procesdeelnemers of om anderen die bij de zaak betrokken zijn. Ook kan de rechtbank sluiten als openbaarheid het belang van een goede rechtspleging ernstig zou schaden.
Wie het kan vragen
De rechtbank kan het bevel uit eigen beweging geven, op vordering van het openbaar ministerie of op verzoek van de verdachte of van andere procesdeelnemers. Voordat zij beslist, hoort zij hen daarover, zo nodig met gesloten deuren, zodat de reden voor sluiting niet al bij de bespreking ervan op straat komt te liggen. Bestaat er twijfel over de identiteit van de verdachte of van een getuige, dan kan die worden vastgesteld; artikel 22 Sv, vierde lid, is daarvoor van overeenkomstige toepassing.
Twee kanttekeningen. De uitspraak zelf gebeurt altijd in het openbaar, ook als de behandeling achter gesloten deuren plaatsvond (artikel 362 Sv). En voor zaken tegen minderjarige verdachten geldt het omgekeerde uitgangspunt: die worden in beginsel juist achter gesloten deuren behandeld, tenzij de voorzitter een openbare behandeling gelast (artikel 495b Sv).
Motiveren in het proces-verbaal
De beslissing om de deuren te sluiten wordt met redenen omkleed in het proces-verbaal van de zitting vermeld. Zo blijft naderhand controleerbaar waarom de openbaarheid is beperkt. Ook bij een niet-openbare zitting kan de voorzitter aan iemand bijzondere toegang verlenen om erbij te zijn.
Jonge toehoorders
Voor het publiek geldt een leeftijdsgrens. Wie nog geen twaalf jaar is, wordt niet als toehoorder toegelaten, tenzij de voorzitter dat in een bijzonder geval anders beoordeelt. De voorzitter kan bovendien toehoorders onder de achttien weren. Daarop bestaat één uitzondering: slachtoffers van twaalf tot achttien jaar van het tenlastegelegde feit die de zitting willen bijwonen, mogen erbij zijn.
Een voorbeeld. In een zaak over een zedenmisdrijf verzoekt het slachtoffer om behandeling met gesloten deuren, omdat zijn persoonlijke levenssfeer anders in het geding komt. De rechtbank hoort de officier van justitie, de verdachte en het slachtoffer, en beveelt vervolgens dat een deel van de zitting niet openbaar is. De reden komt gemotiveerd in het proces-verbaal.
In de praktijk
Bent u slachtoffer of getuige en ziet u ertegenop om in het openbaar te spreken, meld dat dan vooraf. Sluiting van de deuren is geen automatisme, maar uw belang bij bescherming van uw persoonlijke levenssfeer is een uitdrukkelijk in de wet genoemde grond.
Bent u verdachte, houd er dan rekening mee dat uw zaak in beginsel openbaar is en dat er publiek en pers kunnen zitten. Ook u kunt om sluiting verzoeken, maar dat verzoek moet worden onderbouwd met een van de genoemde belangen; alleen de wens dat niemand het hoort, is niet genoeg.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Mag de openbaarheid ook buiten de wet om worden beperkt?
Het onderzoek op de zitting moet in het openbaar gebeuren; dat staat in het EVRM, in de Grondwet, in de Wet op de rechterlijke organisatie en in deze bepaling, en uitzonderingen moeten bij wet zijn geregeld. De Hoge Raad leidt uit dat stelsel af dat de openbaarheid alleen kan worden doorbroken door de deuren te sluiten volgens de regeling van dit artikel, en niet langs een andere weg. Omdat uit het zittingsverslag niet bleek dat het onderzoek in het openbaar had plaatsgevonden, moest het ervoor worden gehouden dat dit niet was gebeurd; dat verzuim maakt het onderzoek en de uitspraak nietig. De zaak is teruggewezen.
-
Wanneer kan de verdachte sluiting van de deuren gedaan krijgen?
Hoofdregel is dat de strafzaak op de openbare zitting wordt behandeld; alleen in de gevallen die de wet omschrijft, bijvoorbeeld ter bescherming van de persoonlijke levenssfeer van de verdachte, mag daarvan worden afgeweken. Wie om sluiting van de deuren vraagt, moet dat voldoende onderbouwen. Het hof mocht het verzoek afwijzen op de grond dat wat de verdediging had aangevoerd te weinig was om van de hoofdregel af te wijken. Het beroep is verworpen.
-
Moeten de deuren weer open zodra de reden voor sluiting is weggevallen?
Omdat het onderzoek in het openbaar moet gebeuren, moeten de deuren volgens de Hoge Raad weer worden geopend zodra er geen reden meer is om ze gesloten te houden en het onderzoek wordt voortgezet. In deze zaak waren beslissingen van het hof nog achter gesloten deuren meegedeeld, maar had het hof dat verzuim hersteld door die mededelingen bij de hervatting van het onderzoek in het openbaar in de kern te herhalen. Omdat daardoor de met de openbaarheid gediende belangen tot hun recht kwamen en de belangen van vervolging en verdediging niet waren geschaad, hoefde aan het verzuim geen gevolg te worden verbonden.
-
Is een lege publieke tribune een reden om de deuren te sluiten?
Behandeling achter gesloten deuren houdt in dat alleen de procesdeelnemers in de zaal zijn, behalve wanneer iemand bijzondere toegang krijgt. Dat het publiek door algemene maatregelen niet of nauwelijks aanwezig kan zijn, is volgens de Hoge Raad op zichzelf geen goede reden om de deuren te sluiten: sluiting zou juist de pers buiten houden, terwijl haar aanwezigheid bijdraagt aan de belangen die met een openbare behandeling worden gediend. Zulke algemene beperkingen staan ook niet in verband met de bijzondere belangen die in de te behandelen zaak aan de orde zijn. Het beroep is verworpen.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.