Artikel 261a Sv: Verbod om hetzelfde feit dubbel ten laste te leggen

Dit artikel gaat over één specifieke strafbaarstelling: artikel 372 Sr, dat de ambtenaar strafbaar stelt aan wiens schuld het te wijten is dat hij de voor hem geldende geweldsinstructie schendt. Wordt een feit onder verwijzing naar dat misdrijf ten laste gelegd, dan mag hetzelfde feit in die dagvaarding niet daarnaast onder een ander misdrijf worden gebracht.

Alternatief en cumulatief ten laste leggen

Normaal gesproken heeft het openbaar ministerie ruimte in de manier waarop het een verwijt opschrijft. Een voorval kan primair op de ene manier worden omschreven en subsidiair op een andere, zodat de rechter bij twijfel over de eerste variant nog aan de tweede kan toekomen. Ook kunnen verschillende misdrijven naast elkaar worden opgevoerd. Dat geeft speelruimte, maar het maakt een dagvaarding ook complex.

Hier moet worden gekozen

Voor het misdrijf van artikel 372 Sr sluit de wet die opbouw uit. Kiest het openbaar ministerie ervoor het geweldgebruik onder die bepaling ten laste te leggen, dan kan hetzelfde feit er niet tegelijk onder een gewone strafbaarstelling bij worden gezet. Er moet dus vooraf een keuze worden gemaakt, en de rechter oordeelt over precies dat verwijt en niet over een reeks varianten.

Wat dat betekent voor het oordeel

De consequentie is scherp. Komt de rechter tot het oordeel dat het feit niet onder de gekozen omschrijving valt, dan kan hij niet uitwijken naar een alternatief dat in dezelfde dagvaarding is opgenomen, want dat alternatief mag er niet staan. Voor de verdachte betekent dit duidelijkheid: hij weet precies waartegen hij zich moet verweren en hoeft zich niet tegelijk op verschillende scenario's voor te bereiden.

Een voorbeeld. Bij een aanhouding gebruikt een politieambtenaar geweld waarbij iemand gewond raakt. Het openbaar ministerie vervolgt hem voor het schenden van zijn geweldsinstructie en legt het feit onder verwijzing naar artikel 372 Sr ten laste. In diezelfde dagvaarding mag hetzelfde geweld dan niet ook nog als een gewoon geweldsmisdrijf worden opgevoerd. De zitting gaat over die ene omschrijving.

In de praktijk

Voor de verdediging is dit een reden om de opbouw van de dagvaarding aandachtig te lezen. Staan er toch varianten van hetzelfde feit naast elkaar, dan is dat een punt om aan het begin van de zitting op te brengen; de opbouw van de tenlastelegging is een van de eerste dingen die daar aan de orde komen.

Voor de ambtenaar zelf is de praktische kant eenvoudig: over dit ene feit hoort één verwijt op papier te staan. Begrijpt u niet welk verwijt dat is, vraag dat dan na bij uw advocaat voordat de zitting begint, want dat verwijt bepaalt waarover de zaak gaat.