Artikel 258a Sv: Verplichte aanwezigheid van de vastzittende verdachte

Een verdachte hoeft in Nederland meestal niet naar zijn eigen zitting te komen. Dit artikel maakt daarop een uitzondering voor verdachten die vastzitten. Zit de verdachte in voorlopige hechtenis in deze zaak en is dat bevel niet geschorst, of zit hij vast in verband met een andere zaak, dan is hij verplicht in persoon te verschijnen.

Alleen bij de inhoudelijke behandeling

De plicht geldt niet voor elke zitting. Zij ziet alleen op de zitting waarop de zaak inhoudelijk wordt behandeld, dus niet op tussentijdse zittingen waarop bijvoorbeeld alleen onderzoekswensen worden besproken. Voor die zittingen blijft gelden dat de verdachte mag komen maar niet hoeft.

Alleen bij bepaalde misdrijven

Daarnaast is de plicht beperkt tot een afgebakende groep misdrijven. Het gaat om de misdrijven waarbij spreekrecht bestaat, en daarnaast om een reeks misdrijven die het artikel met zoveel woorden opsomt uit het Wetboek van Strafrecht. Buiten die groep geldt de verschijningsplicht niet, ook niet als de verdachte vastzit.

Waarom deze plicht bestaat

De achtergrond is vooral de positie van het slachtoffer en de nabestaanden. Wie gebruikmaakt van zijn spreekrecht, spreekt in beginsel tot de verdachte zelf. Een lege stoel doet daaraan af. Daarnaast helpt aanwezigheid de rechter: hij kan de verdachte zien, horen en bevragen, wat bij ernstige zaken van belang is voor de beoordeling van de persoon en de straf.

Vrijstelling is mogelijk

De voorzitter van de rechtbank kan beslissen dat de verplichte verschijning achterwege blijft. Dat kan uit eigen beweging, op vordering van de officier van justitie of op verzoek van de verdachte of het slachtoffer. De grond is dat zwaarwegende belangen van de verdachte, het slachtoffer of een andere procesdeelnemer zich tegen verschijning verzetten, of dat geen van de procesdeelnemers de verschijning wenselijk of noodzakelijk vindt. Het slachtoffer heeft hier dus zelf een stem.

Een voorbeeld. Een verdachte zit in voorlopige hechtenis voor een ernstig geweldsmisdrijf. De nabestaanden willen hun spreekrecht uitoefenen en hechten eraan dat hij aanwezig is. De verdachte moet dan in persoon verschijnen op de inhoudelijke zitting. Vindt het slachtoffer diens aanwezigheid juist belastend en verzoekt het om vrijstelling, dan kan de voorzitter daartoe beslissen.

In de praktijk

Zit u vast en krijgt u een dagvaarding voor een inhoudelijke behandeling, ga er dan van uit dat u wordt vervoerd naar de zitting. Wilt u er om zwaarwegende redenen niet zijn, bespreek dat dan tijdig met uw advocaat; het is een verzoek dat vóór de zitting moet worden gedaan en dat moet worden onderbouwd.

Bent u slachtoffer of nabestaande, dan kunt u zelf aangeven wat u wilt. Zowel de wens dat de verdachte aanwezig is als de wens dat hij dat niet is, kan een rol spelen bij de beslissing van de voorzitter.