Artikel 226s Sv: Voeging van het afgeschermde verhoor bij de processtukken

Een verklaring kan pas een rol spelen in een strafzaak als zij bij de processtukken zit. Dit artikel bepaalt dat het proces-verbaal van het verhoor van een afgeschermde getuige daar alleen terechtkomt als die getuige daarmee instemt. De rechter-commissaris voegt het stuk dus niet zonder meer toe aan het dossier.

Instemming als voorwaarde

De instemming ziet op de stap van verhoor naar dossier. Zolang die er niet is, blijft het verhoor buiten de stukken en kan niemand er iets mee: de officier van justitie niet om te bewijzen, en de verdediging niet om te bestrijden. Het is dus een scherpe voorwaarde, die past bij het uitzonderlijke karakter van deze getuige.

Wat als de instemming ontbreekt

Het tweede lid verklaart de regeling uit artikel 226p Sv, derde lid, hier van overeenkomstige toepassing, met uitzondering van de eerste volzin. Dat betekent dat de getuige zijn instemming alleen kan onthouden als het belang van de staatsveiligheid dat eist. Doet hij dat, dan worden het proces-verbaal van het verhoor en alle andere gegevens over dat verhoor onverwijld vernietigd, en maakt de rechter-commissaris daarvan een proces-verbaal op.

Waarom deze constructie

Achter deze regel zit een eenvoudige gedachte: een verklaring die niet met de procesdeelnemers kan worden gedeeld, mag ook niet meewegen. Wat bij de stukken komt is het proces-verbaal zoals de rechter-commissaris dat heeft opgemaakt; daaruit kunnen op grond van artikel 226p Sv onderdelen zijn weggelaten die met het beschermde belang botsen. Ontbreekt de instemming, dan verdwijnt het verhoor volledig. Een tussenvorm, waarin een verklaring wel meeweegt maar voor de verdachte niet beschikbaar is, bestaat niet.

Een voorbeeld. Een afgeschermde getuige is gehoord en de rechter-commissaris heeft zijn verhoor vastgelegd. De getuige stemt in met voeging; het proces-verbaal komt bij de stukken en de verdediging kan er standpunten over innemen. Stemt hij niet in omdat het belang van de staatsveiligheid daaraan in de weg staat, dan verdwijnt het verhoor uit de zaak alsof het niet heeft plaatsgevonden, met alleen een vastlegging dat het is vernietigd.

In de praktijk

Voor de verdachte is de kernvraag simpel: zit het proces-verbaal in het dossier? Zit het er niet in, dan is er ook geen verklaring waartegen hij zich hoeft te verdedigen, en hij hoeft zich niets aan te trekken van geruchten over wat er zou zijn verklaard. Zit het er wel in, dan gelden de gewone mogelijkheden om de inhoud te bestrijden, waaronder de verantwoording van de rechter-commissaris over de betrouwbaarheid.

Voor de getuige is dit de laatste stap waarop hij invloed heeft. Hij kan niet naar believen terugkomen op zijn verklaring, maar hij weet wel dat zij niet in het dossier belandt zolang hij niet heeft ingestemd, en dat er over de enige toegestane weigeringsgrond geen misverstand kan bestaan.