Van het geven van getuigenis of van het beantwoorden van bepaalde vragen kunnen zich ook verschoonen zij die uit hoofde van hun stand, hun beroep of hun ambt tot geheimhouding verplicht zijn, doch alleen omtrent hetgeen waarvan de wetenschap aan hen als zoodanig is toevertrouwd.
←
Terug 217 · Verschoningsrecht van familieleden van de verdachte
Verder 218a · Bronbescherming van journalisten die als getuige worden gehoord
→
Artikel 218 Sv: Verschoningsrecht van beroepsbeoefenaars met een geheimhoudingsplicht
Verschoningsrecht van beroepsbeoefenaars met een geheimhoudingsplicht
Wettekst
Toelichting
Sommige mensen kunnen hun werk alleen doen als anderen hun in vertrouwen dingen kunnen vertellen. Dit artikel beschermt dat vertrouwen: wie uit hoofde van zijn stand, zijn beroep of zijn ambt tot geheimhouding verplicht is, kan zich als getuige verschonen. Hij kan weigeren in het geheel te getuigen, of alleen bepaalde vragen onbeantwoord laten. Dat recht is niet onbegrensd; het geldt alleen voor wat hem juist in die hoedanigheid is toevertrouwd.
Om wie het gaat
De wet noemt geen namen maar een maatstaf: een geheimhoudingsplicht die voortvloeit uit stand, beroep of ambt. Klassiek gaat het om de advocaat, de arts, de notaris en de geestelijke. Bij hen is algemeen aanvaard dat mensen zich alleen vrijuit tot hen wenden als vaststaat dat wat zij vertellen niet via een strafzaak naar buiten komt. Of ook andere beroepsbeoefenaars zich op deze bepaling kunnen beroepen, hangt af van de aard van hun taak en van het belang dat met geheimhouding is gediend. Voor journalisten en publicisten die hun bronnen willen afschermen, bevat artikel 218a Sv een eigen regeling.
Waarover mag worden gezwegen
Alleen over wat de geheimhouder in die hoedanigheid is toevertrouwd. Wat een arts hoort in de spreekkamer valt eronder; wat diezelfde arts als voorbijganger op straat ziet gebeuren niet. Die begrenzing is belangrijk. Het verschoningsrecht beschermt de vertrouwensrelatie en niet de persoon van de geheimhouder, en het is er evenmin om feiten buiten het strafproces te houden die met die relatie niets te maken hebben.
Wie beoordeelt het beroep erop
De geheimhouder roept het verschoningsrecht zelf in; hij is degene die kan overzien wat hem is toevertrouwd. Toch is zijn woord niet altijd het laatste. Wordt betwist dat een gegeven onder de geheimhouding valt, dan beoordeelt de rechter of het beroep standhoudt, waarbij hij terughoudend toetst juist omdat de inhoud niet zomaar op tafel mag komen. In de rechtspraak is uitgewerkt dat het verschoningsrecht in zeer uitzonderlijke omstandigheden kan wijken, maar dat is nadrukkelijk de uitzondering.
Voor de cliënt of patiënt is van belang dat het recht er voor hem is. Hij kan zijn arts of advocaat toestemming geven om te verklaren, maar de geheimhouder maakt vervolgens zelf de afweging of hij dat doet, mede met het oog op anderen die bij het dossier betrokken zijn.
Een voorbeeld. In een zaak over een geweldsincident wil de officier van justitie de huisarts van het slachtoffer horen over eerdere consulten. De huisarts verschijnt en beroept zich op zijn beroepsgeheim. Dat strekt zich in beginsel ook uit tot het gegeven dát iemand zijn patiënt is en welke stappen hij heeft gezet, zoals een doorverwijzing naar het ziekenhuis. Waar de grens ligt, bepaalt in de eerste plaats de arts zelf; wordt zijn beroep betwist, dan is het aan de rechter om te oordelen.
In de praktijk
Word je als beroepsbeoefenaar opgeroepen, verschijn dan en maak bij het verhoor duidelijk of je je verschoont van je hele getuigenis of alleen van bepaalde vragen. Geef daarbij aan dat het gaat om wat je in je beroep is toevertrouwd; dat maakt het voor de rechter eenvoudiger een betwist beroep te beoordelen. Ben je verdachte of slachtoffer en vrees je dat vertrouwelijke informatie in het dossier belandt, bespreek dat dan met je advocaat. En bedenk dat dit artikel over getuigenis gaat; voor stukken en gegevens bij geheimhouders kent het wetboek eigen regels.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Wie kan zich op het professionele verschoningsrecht beroepen?
De Hoge Raad stelt voorop dat het professionele verschoningsrecht een uitzonderingskarakter heeft en alleen toekomt aan een kleine groep personen die door de aard van hun maatschappelijke functie tot geheimhouding verplicht zijn: hulpverleners tot wie men zich vrijelijk en zonder vrees voor openbaarmaking moet kunnen wenden. Daarbuiten kan iemand die een maatschappelijke taak met een geheimhoudingsplicht verricht toch een verschoningsrecht hebben, maar alleen als met het effectief uitoefenen van die taak een zwaarwegend belang is gemoeid, dat belang zonder zo'n recht aanmerkelijk kan worden geschaad, en het voorkomen van die schade zwaarder weegt dan het belang van de waarheidsvinding. Op die grond komt aan de financiele toezichthouder op het notariaat tegenover politie en justitie een eigen verschoningsrecht toe. De beschikking van de rechtbank is daarom gedeeltelijk vernietigd en de zaak is teruggewezen.
-
Heeft een advocaat in dienstbetrekking een verschoningsrecht?
De Hoge Raad merkt op dat een advocaat het verschoningsrecht niet kan worden ontzegd op de enkele grond dat hij in dienst is van zijn werkgever, maar dat wel moet blijken dat de waarborgen voor een onafhankelijke praktijkuitoefening in acht zijn genomen; voor een in Nederland of in een andere lidstaat ingeschreven advocaat betekent dat dat hij ten tijde van de werkzaamheden over het voorgeschreven professioneel statuut beschikte of over een regeling die gelijkwaardige garanties geeft. Ook voor hem geldt dat het verschoningsrecht niet verder reikt dan wat hem is toevertrouwd in zijn hoedanigheid van advocaat, dus in het kader van juridische dienstverlening aan iemand die zich daarom tot hem wendt. Of daarvan sprake is, moet van geval tot geval worden beoordeeld, waarbij vooral meeweegt of het werk verband houdt met een lopende of te verwachten procedure. De cassatieberoepen zelf zijn niet-ontvankelijk verklaard, omdat de beschikking van de rechtbank een tussenbeschikking was.
-
Staat beklag open als de kennisgeving uitblijft?
Tot de beroepsbeoefenaren met een verschoningsrecht horen de arts, de advocaat en de notaris, en ook de geestelijke stand; het recht geldt voor wat hun in die hoedanigheid is toevertrouwd. De Hoge Raad acht niet onjuist het oordeel dat zich situaties kunnen voordoen waarin een ouderling van een geloofsgemeenschap verschoningsgerechtigd is, omdat zo iemand in uitzonderlijke gevallen zo intensief bij geestelijke hulp en zorg aan gemeenteleden betrokken kan zijn dat hij in die hoedanigheid tot die stand kan worden gerekend. Omdat de rechter-commissaris nog niet op het beroep op het verschoningsrecht had beslist, had de rechtbank het beklag moeten aanhouden. De beschikking is vernietigd, de zaak is teruggewezen en de stukken zijn in handen van de rechter-commissaris gesteld.
-
Heeft een rechtspersoon een eigen verschoningsrecht?
De Hoge Raad acht juist het oordeel dat aan een rechtspersoon geen zelfstandig verschoningsrecht toekomt. Onjuist is echter de gedachte dat zo'n rechtspersoon daarom ook geen afgeleid verschoningsrecht kan hebben ten aanzien van de inbeslaggenomen stukken; in zijn algemeenheid gaat dat niet op. Tot cassatie leidt dat bij gebrek aan belang niet, omdat de rechtbank bij haar beslissing ervan was uitgegaan dat de aan de instelling verbonden psychiater wel een verschoningsrecht had. Het beroep is verworpen.
-
Geeft een geheimhoudingsplicht zonder meer een verschoningsrecht?
De bepaling ziet op personen die tot taak hebben anderen hulp te verlenen en die taak alleen goed kunnen vervullen als zij zich ook tegenover de strafrechter kunnen verschonen over wat hulpzoekenden hun toevertrouwen. Een registeraccountant, wiens functie vooral controlerend is, hoort daar volgens de Hoge Raad niet bij. Dat hij beroepsmatig tot geheimhouding verplicht is, geeft hem daarom nog geen verschoningsrecht: daarvoor zou nodig zijn dat de belangen van degenen voor wie hij controleert zonder dat recht niet naar behoren kunnen worden gediend en bovendien zwaarder wegen dan het belang van een goede strafrechtspleging. Aan die voorwaarden was niet voldaan en de beroepen zijn verworpen.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.