Artikel 199 Sv: Herstel van vormfouten in het opsporingsonderzoek

In een opsporingsonderzoek gaat weleens iets mis in de vorm: een voorschrift wordt overgeslagen, een waarschuwing blijft achterwege, een handeling wordt niet vastgelegd zoals het hoort. Dit artikel bepaalt wat de rechter-commissaris dan doet. Blijkt hem dat vormen zijn verzuimd, dan beveelt hij zo mogelijk herstel en wijst hij aan welke handelingen opnieuw moeten worden verricht. Het gaat dus om repareren zolang dat nog kan.

Wat een vormverzuim is

Een vormverzuim is het niet naleven van een voorschrift over de manier waarop iets moet gebeuren. Denk aan een verhoor waarbij de verdachte niet is gewezen op zijn recht om te zwijgen, aan een oproeping die niet op de voorgeschreven wijze is uitgebracht, of aan een verslaglegging die niet voldoet aan wat de wet eist. Of iets echt een verzuim is, hangt af van het voorschrift dat in het geding is. Herstel ligt vooral voor de hand bij zulke voorschriften over de gang van zaken; een handeling die zonder het vereiste bevel of zonder de vereiste machtiging is verricht, laat zich achteraf niet alsnog van die grondslag voorzien.

Wie het aankaart

De rechter-commissaris kan uit eigen beweging optreden, zodra hem blijkt dat er iets is misgegaan. Daarnaast kan de officier van justitie het vorderen en kan de verdachte erom verzoeken. Voor de verdediging is dat een reële ingang: wie in het dossier ziet dat een voorschrift is overgeslagen, kan de rechter-commissaris vragen daar iets aan te doen in plaats van te wachten tot de zitting.

Wat herstel inhoudt

Herstel betekent dat de gebrekkige handeling opnieuw wordt verricht, nu wel op de voorgeschreven manier. De rechter-commissaris wijst daarbij aan wat precies moet worden overgedaan, zodat er geen misverstand bestaat over de omvang van de reparatie. Een getuige kan bijvoorbeeld opnieuw worden gehoord, nu met inachtneming van het voorschrift dat de eerste keer werd overgeslagen.

Niet alles is te herstellen. Het artikel zegt daarom: zo mogelijk. Een eenmaal verrichte doorzoeking kan niet ongedaan worden gemaakt, en een verklaring die onder onjuiste omstandigheden is afgelegd, wordt niet ongedaan gemaakt door een nieuw verhoor. Blijft een verzuim staan, dan verdwijnt het niet: het komt dan aan de orde bij de rechter die de zaak inhoudelijk behandelt, en die kan daaraan gevolgen verbinden voor het bewijs of voor de straf.

Een voorbeeld. Uit het dossier blijkt dat een getuige is gehoord zonder dat een voorschrift over dat verhoor is nageleefd. De advocaat van de verdachte verzoekt de rechter-commissaris om herstel. Die beveelt dat de getuige opnieuw wordt gehoord en geeft aan welke onderdelen van het verhoor moeten worden overgedaan.

In de praktijk

Voor de verdachte is dit artikel een reden om het dossier vroeg en nauwkeurig te laten lezen. Een verzuim dat op tijd wordt gesignaleerd, kan worden hersteld of blijft in het dossier zichtbaar als iets waarover later moet worden geoordeeld. Herstel is overigens niet altijd in het belang van de verdediging: soms is het juist het onherstelbare verzuim dat betekenis krijgt bij de behandeling van de zaak. Het is dus een afweging om met een advocaat te maken.