Artikel 195d Sv: Celmateriaal afnemen op bevel van de rechter-commissaris

Celmateriaal afnemen op bevel van de rechter-commissaris

De rechter-commissaris kan, ambtshalve of op vordering van de officier van justitie, in het belang van het onderzoek bevelen dat van de verdachte van een misdrijf als omschreven in artikel 67, eerste lid, tegen wie ernstige bezwaren bestaan, celmateriaal wordt afgenomen ten behoeve van een DNA-onderzoek als bedoeld in artikel 195a, eerste lid, indien hij zijn schriftelijke toestemming weigert. De artikelen 195a, tweede tot en met vijfde lid, 195b en 195c zijn van overeenkomstige toepassing.
De rechter-commissaris geeft het bevel niet dan nadat de verdachte in de gelegenheid is gesteld, te worden gehoord. De verdachte is bevoegd zich bij het horen door een raadsman te doen bijstaan.
Het bevel wordt ten uitvoer gelegd door afname van wangslijmvlies. Indien afname van wangslijmvlies om bijzondere geneeskundige redenen of vanwege het verzet van de verdachte onwenselijk is dan wel geen geschikt celmateriaal oplevert, wordt bloed afgenomen of worden haarwortels afgenomen, zo nodig met behulp van de sterke arm. Het celmateriaal wordt door een arts of een verpleegkundige afgenomen. In bij algemene maatregel van bestuur te bepalen gevallen kan het celmateriaal worden afgenomen door een persoon die voldoet aan bij of krachtens algemene maatregel van bestuur te stellen eisen.
Het bevel, onderscheidenlijk de tenuitvoerlegging dan wel de verdere tenuitvoerlegging daarvan kan achterwege blijven indien zich naar het oordeel van de rechter-commissaris zwaarwegende redenen voordoen om het DNA-onderzoek aan ander celmateriaal te laten plaatsvinden, dan wel de verdachte schriftelijk toestemt in de afname van celmateriaal. In geval van zwaarwegende redenen kan het DNA-onderzoek worden verricht aan celmateriaal op voorwerpen, die van de verdachte in beslag genomen zijn, of aan celmateriaal, dat op andere wijze verkregen is.
Bij of krachtens algemene maatregel van bestuur worden nadere regels omtrent de wijze van uitvoering van dit artikel gegeven. De voordracht voor een krachtens de eerste volzin vast te stellen algemene maatregel van bestuur wordt niet eerder gedaan dan vier weken nadat het ontwerp aan beide kamers van de Staten-Generaal is overgelegd.

Toelichting

Wie verdacht wordt van een ernstig misdrijf kan worden gevraagd vrijwillig wangslijm af te staan voor een DNA-onderzoek. Weigert hij dat, dan houdt de zaak niet op: dit artikel geeft de rechter-commissaris de bevoegdheid te bevelen dat het celmateriaal toch wordt afgenomen. Hij kan dat uit eigen beweging doen of nadat de officier van justitie het heeft gevorderd. Het gaat om celmateriaal voor het vergelijkende DNA-onderzoek dat artikel 195a Sv mogelijk maakt.

De voorwaarden

Er moeten drie dingen samenkomen. Het moet gaan om een misdrijf uit de categorie waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten, omschreven in artikel 67 Sv, eerste lid. Tegen de verdachte moeten ernstige bezwaren bestaan: een zwaardere verdenking dan het redelijk vermoeden waarmee iemand verdachte wordt, waarbij het beschikbare materiaal al duidelijk zijn kant op wijst. En de afname moet in het belang van het onderzoek zijn; een profiel dat niets kan toevoegen, draagt geen bevel.

De aanleiding is steeds dat de verdachte zijn schriftelijke toestemming niet geeft. Stemt hij alsnog schriftelijk in, dan kan het bevel achterwege blijven of niet verder worden uitgevoerd.

De verdachte wordt eerst gehoord

De rechter-commissaris geeft het bevel pas nadat de verdachte de gelegenheid heeft gehad zich uit te spreken. Bij dat horen mag hij zich laten bijstaan door een raadsman; raadsman en advocaat zijn hetzelfde. Dat horen is geen formaliteit. De verdachte kan aanvoeren dat de bezwaren tegen hem niet ernstig genoeg zijn, dat een profiel het onderzoek niet verder helpt, of dat er geneeskundige redenen zijn om de afname anders in te richten.

Hoe de afname gebeurt

Uitgangspunt is wangslijmvlies, afgenomen met een wattenstaafje langs de binnenkant van de wang. Is dat om bijzondere geneeskundige redenen of door verzet van de verdachte onwenselijk, of levert het geen geschikt materiaal op, dan wordt bloed afgenomen of worden haarwortels afgenomen, zo nodig onder dwang. De afname gebeurt door een arts of een verpleegkundige. Bij algemene maatregel van bestuur kunnen gevallen worden aangewezen waarin ook anderen dat mogen doen, mits zij aan de gestelde eisen voldoen.

Wanneer het bevel achterwege blijft

Zijn er naar het oordeel van de rechter-commissaris zwaarwegende redenen om het DNA-onderzoek aan ander celmateriaal te laten plaatsvinden, dan kan hij afzien van het bevel of van de verdere uitvoering ervan. Het onderzoek kan dan gebeuren aan celmateriaal op voorwerpen die van de verdachte in beslag zijn genomen, of aan materiaal dat op een andere manier is verkregen. Een afname die medisch of praktisch bezwaarlijk is, hoeft dus niet altijd door te gaan.

Een voorbeeld. Na een woningoverval wordt op een achtergelaten bivakmuts celmateriaal aangetroffen. De politie houdt een man aan die op camerabeelden herkenbaar is, maar hij weigert wangslijm af te staan. De officier van justitie vordert een bevel; de rechter-commissaris hoort de verdachte met zijn advocaat en beveelt daarna de afname, zodat de profielen kunnen worden vergeleken.

In de praktijk

Weigeren voorkomt het onderzoek dus niet, maar het horen is wel een echt moment: breng daar geneeskundige bezwaren of twijfel over de ernstige bezwaren naar voren. De regels rond de uitslag gelden ook hier. De verdachte krijgt de uitslag schriftelijk en kan daarna binnen veertien dagen de rechter-commissaris vragen om een tegenonderzoek door een andere deskundige, zoals artikel 195b Sv bepaalt; artikel 195c Sv bevat de algemene regels voor onderzoek door deskundigen.

Redactionele toelichting . Geen juridisch advies.

Wettekst