Artikel 195a Sv: DNA-onderzoek door de rechter-commissaris

De rechter-commissaris kan in het belang van het onderzoek een DNA-onderzoek laten doen dat is gericht op het vergelijken van DNA-profielen. Hij kan dat uit eigen beweging doen, op vordering van de officier van justitie of op verzoek van de verdachte of zijn raadsman. Voor dat onderzoek kan hij de verdachte of een derde vragen celmateriaal af te staan.

Toestemming is het uitgangspunt

Afname van celmateriaal gebeurt in beginsel alleen met schriftelijke toestemming van degene om wie het gaat. Er is één uitzondering: de wet kent in artikel 195d Sv een bevel voor het geval de verdachte zijn toestemming weigert. Daarnaast bestaat een aparte regeling voor de situatie waarin een derde door een misdrijf wordt vermist; dan kan het onderzoek plaatsvinden aan celmateriaal op in beslag genomen voorwerpen of aan materiaal dat op andere wijze is verkregen.

Bij de verdachte geldt bovendien een volgorde: er wordt pas celmateriaal afgenomen nadat vingerafdrukken zijn genomen en verwerkt en zijn identiteit is vastgesteld. Zo wordt voorkomen dat een profiel aan de verkeerde persoon wordt gekoppeld, wat bij DNA-onderzoek een fout met verstrekkende gevolgen zou zijn.

Wie het onderzoek doet

De rechter-commissaris benoemt een deskundige die verbonden is aan een laboratorium dat bij algemene maatregel van bestuur is aangewezen. Die deskundige brengt een verslag uit dat met redenen is omkleed: hij vertelt dus niet alleen wat de uitkomst is, maar ook hoe hij daartoe is gekomen. Dat maakt het rapport toetsbaar voor de verdediging en voor de rechter.

De uitslag

Is er celmateriaal afgenomen, dan krijgt de onderzochte persoon zo spoedig mogelijk schriftelijk bericht van de uitslag. Ging het om ander celmateriaal, bijvoorbeeld sporenmateriaal van een plaats delict, dan krijgt de verdachte de uitslag zodra het belang van het onderzoek dat toelaat. Daarbij wordt hij gewezen op de mogelijkheid van tegenonderzoek uit artikel 195b Sv.

Is er onvoldoende celmateriaal om later een tegenonderzoek te doen en is er maar één verdachte bekend, dan draait de wet de volgorde om: de verdachte mag dan zelf een deskundige aanwijzen, verbonden aan een van de aangewezen laboratoria, die het onderzoek verricht. De aparte regeling voor tegenonderzoek blijft in dat geval buiten toepassing, want de verdediging heeft haar invloed dan al aan het begin gehad.

Wat er met de gegevens gebeurt

DNA-profielen mogen maar voor een beperkt aantal doelen worden gebruikt: strafbare feiten voorkomen, opsporen, vervolgen en berechten, en de identiteit van een lijk vaststellen. Voor iets anders zijn ze dus niet beschikbaar. Nadere regels over de verwerking van profielen en celmateriaal en over de uitvoering van dit artikel staan in algemene maatregelen van bestuur.

Een voorbeeld. Op een plaats delict is een spoor aangetroffen. De verdediging stelt dat het niet van de verdachte afkomstig is en verzoekt de rechter-commissaris een vergelijkend DNA-onderzoek te laten doen. Wordt het verzoek toegewezen, dan gaat het spoor naar een aangewezen laboratorium en krijgt de verdachte schriftelijk bericht van de uitslag.

In de praktijk

Voor een verdachte zijn twee momenten van belang: het moment waarop om toestemming wordt gevraagd, en het moment waarop de uitslag binnenkomt. Bespreek beide met een advocaat. De uitslag is namelijk het startpunt van een korte termijn waarbinnen om tegenonderzoek kan worden gevraagd.