Artikel 192 Sv: Schouw door de rechter-commissaris

Papier vertelt niet alles. Om te begrijpen of iemand vanaf een balkon kon zien wat hij zegt te hebben gezien, helpt het om er te gaan kijken. Dit artikel geeft de rechter-commissaris daarvoor de bevoegdheid: hij kan een schouw houden, dus een plaatselijke toestand of een voorwerp met eigen ogen bekijken, en hij kan besluiten mensen ter plaatse te horen.

Wat een schouw is

Bij een schouw wordt een plaats of een voorwerp bekeken door degene die daarover moet oordelen of onderzoek doet. De rechter-commissaris oefent dan de bevoegdheid uit die de wet in artikel 151 Sv aan het openbaar ministerie geeft: hij mag met de personen die hij aanwijst elke plaats betreden om te schouwen. Denk aan een woning, een bedrijfsterrein, een kruispunt of een voertuig.

Wie het kan vragen

De rechter-commissaris kan een schouw houden uit eigen beweging, op vordering van de officier van justitie of op verzoek van de verdachte. Ook de verdediging kan dus vragen om ter plaatse te gaan kijken, bijvoorbeeld wanneer de zaak draait om zichtlijnen, afstanden of geluid. Dat verzoek werkt het best als het uitlegt welke vraag door de schouw wordt beantwoord.

Verhoren op de plaats zelf

De rechter-commissaris kan bepalen dat de verdachte, getuigen en deskundigen op de plaats worden verhoord. Dat is vaak verhelderend: een getuige die kan aanwijzen waar hij stond en wat hij van daaruit kon zien, geeft een preciezer beeld dan een beschrijving achter een tafel. Alles wat daar wordt verklaard, komt in het proces-verbaal terecht.

Binnentreden van een woning

Wordt een woning betreden terwijl de bewoner de toegang weigert, dan moet daarvan binnen tweemaal vierentwintig uur proces-verbaal worden opgemaakt. Zo blijft controleerbaar dat er tegen de wil van de bewoner is binnengegaan en op welke grondslag dat gebeurde. De woning is in het recht een bijzonder beschermde plaats, en die bescherming werkt door in de plicht om verantwoording af te leggen.

Een voorbeeld. De verdediging stelt dat een getuige vanuit haar keukenraam onmogelijk kan hebben gezien wie er sloeg. De rechter-commissaris kan besluiten ter plaatse te gaan kijken en de getuige daar te horen, zodat in het proces-verbaal komt te staan wat werkelijk zichtbaar is vanaf die plek.

In de praktijk

Wie als bewoner met een schouw te maken krijgt, mag vragen op welke grond die plaatsvindt en wie er meekomt. Wordt er binnengetreden terwijl de toegang is geweigerd, dan hoort daarvan een proces-verbaal te worden opgemaakt; dat stuk is later op te vragen.

Voor de verdachte geldt dat een schouw een gelegenheid is die vaak maar één keer komt: situaties veranderen, panden worden verbouwd, wegen worden aangepast. Wie meent dat de plaats zelf iets kan aantonen, doet er goed aan daar in een vroeg stadium om te vragen. Hoe de aankondiging en de aanwezigheid bij de schouw zijn geregeld, staat in artikel 193 Sv.