Artikel 188 Sv: Voorkomen dat gehoorde personen elkaar spreken

Wie voor een verhoor bij de rechter-commissaris verschijnt, wacht niet gezellig met de anderen op zijn beurt. Dit artikel verplicht de rechter-commissaris de nodige maatregelen te nemen om te beletten dat verdachten, getuigen en deskundigen die zijn verschenen elkaar vóór of tijdens hun verhoor spreken.

Waarom dit nodig is

De waarde van verklaringen zit in hun zelfstandigheid. Twee getuigen die onafhankelijk van elkaar hetzelfde vertellen, versterken elkaar; twee getuigen die eerst hebben afgestemd, doen dat niet, ook al zeggen ze precies hetzelfde. Zelfs zonder enige kwade bedoeling kleurt een gesprek de herinnering: wie hoort wat een ander zag, gaat dat onbewust invullen op punten waar zijn eigen beeld vaag was.

Wat de rechter-commissaris doet

De wet schrijft geen bepaalde maatregel voor, maar spreekt van de nodige maatregelen. In de praktijk komt het neer op eenvoudige organisatie: gescheiden wachtruimten, oproepen op verschillende tijdstippen, en toezicht in de gang. Het gaat om wat op dat moment redelijk mogelijk is; van de rechter-commissaris wordt geen totale afscherming verwacht, wel dat hij het risico onderkent en er iets aan doet.

Waar het niet over gaat

De bepaling ziet op het moment van het verhoor: vóór en tijdens. Zij verbiedt getuigen niet om ooit met elkaar te hebben gesproken, want mensen die samen iets hebben meegemaakt praten daar nu eenmaal over. Wel is dat gegeven zelf van belang: is een verklaring tot stand gekomen nadat iemand uitvoerig met een ander heeft nagepraat, dan kan dat de bewijswaarde raken en is het iets om bij het verhoor aan de orde te stellen.

Een voorbeeld. Twee getuigen van hetzelfde incident zijn op dezelfde ochtend opgeroepen. Zij worden apart ontvangen en gehoord, en de een hoort niet wat de ander vertelt. Zo blijven de verklaringen bruikbaar als twee zelfstandige bronnen.

Wat dit betekent voor wie wordt gehoord

Voor een getuige kan het onwennig voelen om apart te worden gezet, maar het is geen teken van wantrouwen. Het beschermt juist de waarde van zijn eigen verhaal. Het beste wat een getuige kan doen is vertellen wat hij zelf heeft waargenomen, en eerlijk zeggen wanneer hij iets niet meer weet of iets van een ander heeft gehoord.

In de praktijk

Voor de verdediging is dit een punt om op te letten. Blijkt uit het dossier of uit het verhoor dat getuigen voorafgaand aan hun verhoor toch met elkaar hebben gesproken, dan is dat een omstandigheid die de rechter bij de waardering van hun verklaringen kan meewegen. Het is dan zaak dat het feit dat er overleg is geweest, ook daadwerkelijk in het proces-verbaal terechtkomt.