- De officier van justitie kan vorderen dat de rechter-commissaris met het oog op de opsporing van een strafbaar feit onderzoekshandelingen verricht. Hij geeft daarbij een omschrijving van het feit waarop het onderzoek betrekking dient te hebben en van de door hem gewenste onderzoekshandelingen. De vordering wijst indien deze bekend is de verdachte aan.
- De rechter-commissaris beslist bij een met redenen omklede beschikking.
- De rechter-commissaris doet de vordering van de officier van justitie en zijn beslissing daaromtrent, indien deze bekend is aan de verdachte toekomen, tenzij het belang van het onderzoek zich daartegen verzet.
←
Terug 180 · Waken tegen vertraging van het opsporingsonderzoek
Verder 182 · De verdachte vraagt zelf om onderzoekshandelingen
→
Artikel 181 Sv: Onderzoek op vordering van de officier van justitie
Onderzoek op vordering van de officier van justitie
Wettekst
Toelichting
De officier van justitie kan de rechter-commissaris vragen om met het oog op de opsporing van een strafbaar feit onderzoekshandelingen te verrichten. Dat gebeurt met een vordering, en die moet duidelijk zijn: het feit waarop het onderzoek betrekking moet hebben en de gewenste onderzoekshandelingen worden erin omschreven, en is de verdachte bekend, dan wijst de vordering hem aan.
Waarom via de rechter-commissaris
De officier van justitie kan veel onderzoek zelf laten doen. Voor sommige handelingen ligt dat anders: een getuige die onder ede en met vragen van de verdediging wordt gehoord, onderzoek dat een rechterlijke beslissing vergt, of onderzoek waarvan de uitkomst zwaar zal wegen op de zitting. Dan is een verhoor door een onafhankelijke rechter meer waard dan een verklaring bij de politie.
De vordering moet afgebakend zijn
De omschrijving van het feit en van de gewenste handelingen is geen formaliteit. Zij bakent af waar het onderzoek over gaat, zodat de rechter-commissaris niet in een open opdracht terechtkomt. Voor de verdachte is die afbakening het aanknopingspunt om te begrijpen waar het onderzoek zich op richt en om zelf onderzoekswensen te formuleren.
De beslissing
De rechter-commissaris beslist bij een beschikking die met redenen is omkleed. Hij toetst dus, hij stempelt niet af: wijst hij de vordering toe of af, dan moet hij uitleggen waarom. Die motivering is later na te lezen en maakt controleerbaar op welke grondslag het onderzoek is verricht.
Wat de verdachte te horen krijgt
Is de verdachte bekend, dan stuurt de rechter-commissaris hem zowel de vordering als zijn beslissing daarop toe. Zo weet de verdachte dat er onderzoek komt, waarover het gaat, en kan hij daarop reageren, bijvoorbeeld met eigen wensen op grond van artikel 183 Sv.
Daarop bestaat één uitzondering: verzet het belang van het onderzoek zich ertegen, dan blijft die toezending achterwege. Dat is bedoeld voor situaties waarin voorkennis het onderzoek zou frustreren. Het is een uitzondering en geen hoofdregel; zodra dat belang niet meer speelt, hoort de verdachte alsnog te weten wat er is gebeurd, ook omdat hij de stukken later in zijn dossier terugvindt.
Een voorbeeld. De officier van justitie wil een belangrijke getuige door de rechter-commissaris laten horen, omdat die binnenkort voor lange tijd naar het buitenland vertrekt. Hij vordert dat verhoor, omschrijft het feit en wijst de verdachte aan. De rechter-commissaris beslist gemotiveerd en stuurt beide stukken naar de verdachte, die zich dan met zijn raadsman op het verhoor kan voorbereiden.
In de praktijk
Voor de verdachte is een vordering op grond van dit artikel vaak het moment waarop de zaak in een nieuwe fase komt. De rechter-commissaris verricht dan zelf de gevorderde onderzoekshandelingen, en de verdediging kan daarbij aanwezig zijn en vragen stellen; het opsporingsonderzoek als geheel blijft onder leiding van de officier van justitie staan. Wie zo'n stuk in de bus krijgt, doet er goed aan meteen contact op te nemen met een advocaat: de gelegenheid om een getuige te ondervragen komt niet altijd terug.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Tot wanneer kan de officier van justitie onderzoekshandelingen vorderen?
Nadat de officier van justitie heeft laten weten dat hij de verdachte gaat dagvaarden, mag de rechter-commissaris zijn al lopende onderzoek voortzetten zolang het onderzoek op de zitting nog niet is begonnen, maar alleen voor zover hij dat onderzoek zelf noodzakelijk vindt. Voor nieuwe vorderingen van de officier van justitie om onderzoekshandelingen te verrichten is na die mededeling geen plaats, en na verwijzing van de zaak door de zittingsrechter evenmin: vanaf het uitroepen van de zaak heeft de zittingsrechter de regie. De Hoge Raad besliste dit op een vordering tot cassatie in het belang van de wet en vernietigde de beschikking van de rechtbank in het belang van de wet.
-
Staat cassatie open na hoger beroep tegen de rechter-commissaris?
Tegen de beschikking van de rechtbank op het hoger beroep van het openbaar ministerie tegen een beslissing van de rechter-commissaris op een vordering tot het verrichten van onderzoekshandelingen staat geen cassatieberoep open. De Hoge Raad kon het beroep daarom niet in behandeling nemen en verklaarde het niet-ontvankelijk. Wel tekende hij aan dat de regeling niet in de weg staat aan een vordering die ertoe strekt dat de rechter-commissaris de voorschriften over het verschoningsrecht toepast op inbeslaggenomen voorwerpen of op bij een doorzoeking vastgelegde gegevens; de officier van justitie moet zo'n vordering zelfs doen als de stukken niet kunnen worden gefilterd zonder ze inhoudelijk te lezen.
-
Welke rol heeft de rechter-commissaris bij het verschoningsrecht?
De rechter-commissaris heeft de centrale rol bij de bescherming van het verschoningsrecht. Moeten gegevens worden gefilterd en kan dat niet zonder ze inhoudelijk te lezen, dan moet die filtering door hem of onder zijn verantwoordelijkheid gebeuren, en is het aan hem om te beoordelen of het om gegevens gaat waarover een verschoningsgerechtigde zich kan beroepen. De regeling van artikel 181 Sv is daar niet speciaal voor geschreven, maar belet de officier van justitie niet om met dat doel een vordering bij de rechter-commissaris in te dienen; hij is daartoe zelfs verplicht als filtering anders niet kan.
-
Hoe wordt het verschoningsrecht beschermd bij gevorderde gegevens?
Voor het vorderen van gegevens heeft de wet de regeling die bij inbeslagneming het verschoningsrecht beschermt niet van toepassing verklaard. Toch moet de rechter-commissaris ook dan volgens die regeling beslissen als er goede grond is om aan te nemen dat de gevorderde gegevens onder het verschoningsrecht vallen en zij niet kunnen worden geselecteerd zonder ze inhoudelijk te lezen. De officier van justitie moet daarvoor een vordering tot het verrichten van onderzoekshandelingen aan de rechter-commissaris richten en de gegevens in diens handen stellen; tegen de beslissing dat kennisneming is toegestaan kan de verschoningsgerechtigde een klaagschrift indienen en daarna in cassatie komen. De Hoge Raad vernietigde de beschikking van de rechtbank en wees de zaak terug.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.