Artikel 178a Sv: Onderzoekshandelingen buiten het eigen rechtsgebied

Een strafzaak stopt niet bij de grens van een arrondissement. Getuigen wonen elders, plaatsen die moeten worden bekeken liggen in een ander deel van het land. Dit artikel regelt daarom dat de rechter-commissaris die bevoegd is een bepaalde onderzoekshandeling ook binnen het rechtsgebied van een andere rechtbank kan verrichten of laten verrichten, mits hij zijn ambtgenoot daar tijdig op de hoogte brengt.

Zelf gaan of laten overnemen

De hoofdregel is dat de zaak in één hand blijft: de rechter-commissaris die het onderzoek doet, reist zo nodig af of laat de handeling daar uitvoeren. Dat is verstandig, want hij kent het dossier en weet welke vragen ertoe doen. De melding aan zijn collega ter plaatse voorkomt dat twee rechters-commissarissen langs elkaar heen werken.

Bij dringende noodzakelijkheid

Is er dringende noodzaak, dan mag hij een bepaalde onderzoekshandeling overdragen aan de rechter-commissaris van de rechtbank in wier rechtsgebied zij moet plaatsvinden. Die neemt dan die ene handeling voor zijn rekening. Het gaat om spoed: een getuige die met spoed moet worden gehoord, een handeling die geen uitstel verdraagt. Voor de rest van het onderzoek blijft de oorspronkelijke rechter-commissaris verantwoordelijk.

Eén rechtbank voor de afgeschermde getuige

Het derde lid wijst voor één categorie een landelijke bevoegdheid aan. Alleen de rechter-commissaris in de rechtbank Rotterdam mag de bevelen geven en het onderzoek doen dat de wet in de artikelen 226m tot en met 226s Sv regelt, en hij mag dat in het hele land. Het horen van een afgeschermde getuige is daarmee bij één rechtbank belegd.

Waarom die concentratie? Zulke zaken zijn zeldzaam en vergen een bijzondere procedure. Door ze bij één rechtbank samen te brengen, blijft de behandeling eenvormig en zorgvuldig, en hoeft niet elke rechter-commissaris zich die uitzonderlijke regeling eigen te maken.

De gewone waarborgen blijven gelden

Bij een overgedragen handeling en bij de handelingen waarvoor de rechtbank Rotterdam bevoegd is, blijven de voorschriften gelden die voor die onderzoekshandelingen zijn geschreven. De plaats waar iets gebeurt of de rechtbank die het doet, verandert niets aan de eisen die de wet stelt. Ook de verslaglegging blijft dezelfde: van wat er gebeurt, wordt proces-verbaal opgemaakt zoals artikel 172 Sv voorschrijft.

Een voorbeeld. De verdediging krijgt toestemming om drie getuigen te laten horen, van wie er één in een ander deel van het land woont en ziek is. De rechter-commissaris kan die getuige daar zelf horen, of, als er haast is, het verhoor overdragen aan zijn collega ter plaatse. In beide gevallen komt het verslag in hetzelfde dossier.

In de praktijk

Voor een verdachte of een getuige is de praktische betekenis vooral dat afstand geen reden hoeft te zijn om onderzoek achterwege te laten. Wordt een verzoek afgewezen met het argument dat een getuige ver weg woont, dan is dat op zichzelf geen sterke reden: de wet voorziet juist in deze situatie.