Artikel 178 Sv: Strafbaar feit tijdens het onderzoek bij de rechter-commissaris

Tijdens het onderzoek van de rechter-commissaris kan het gebeuren dat er ter plekke een strafbaar feit wordt gepleegd: een getuige die wordt bedreigd, iemand die geweld gebruikt, een poging om een stuk te vernietigen. Is de officier van justitie daar niet bij, dan geeft dit artikel de rechter-commissaris de bevoegdheid om zelf op te treden.

Eerst: vastleggen en doorsturen

De rechter-commissaris laat van het feit een proces-verbaal opmaken en zorgt dat dit bij het bevoegde openbaar ministerie terechtkomt. Daarmee komt het nieuwe feit in de gewone route terecht: het openbaar ministerie beslist of er vervolgd wordt, net als bij elk ander strafbaar feit. De rechter-commissaris neemt die beslissing niet over.

Ambtshalve een bevel tot bewaring

Daarnaast kan hij uit eigen beweging een bevel tot bewaring tegen de verdachte uitvaardigen. Dat is bijzonder, want normaal gesproken komt zo'n beslissing pas nadat de officier van justitie erom heeft gevraagd. Hier is die er niet, terwijl er wel meteen iets moet gebeuren. De wet vult dat gat door de rechter-commissaris tijdelijk zelf het initiatief te geven.

De voorwaarden blijven gelden

Van een vrijbrief is geen sprake. Het bevel kan alleen in de gevallen en op de gronden die de artikelen 67 en 67a Sv noemen. Artikel 67 Sv bepaalt bij welke feiten voorlopige hechtenis überhaupt mogelijk is; artikel 67a Sv stelt daarnaast eisen aan de grond, zoals ernstig vluchtgevaar of een gewichtige reden van maatschappelijke veiligheid. Voldoet de situatie daar niet aan, dan is er geen bevel mogelijk, hoe vervelend het voorval ook was.

Verder blijft de gewone regeling van de voorlopige hechtenis van toepassing. Dat betekent dat de bewaring aan de daarvoor geldende termijnen is gebonden en dat de raadkamer eraan te pas komt wanneer de vrijheidsbeneming langer moet duren. De verdachte krijgt dus dezelfde waarborgen als in elke andere zaak, waaronder bijstand door een raadsman, zoals de wet de advocaat noemt.

Een voorbeeld. Tijdens een verhoor bedreigt een aanwezige de getuige die net heeft verklaard. De officier van justitie is niet aanwezig. De rechter-commissaris laat vastleggen wat er is gebeurd en stuurt dat naar het openbaar ministerie; is aan de wettelijke voorwaarden voldaan, dan kan hij bovendien bewaring bevelen om te voorkomen dat de bedreiging wordt voortgezet.

Waarom deze bepaling er is

Zonder deze regel zou een rechter-commissaris moeten toezien terwijl er onder zijn ogen een strafbaar feit wordt gepleegd, zonder de mogelijkheid om iets te doen tot het openbaar ministerie bereikt is. Dat is onwenselijk, zeker wanneer getuigen of slachtoffers onder druk worden gezet. Tegelijk is de bevoegdheid strikt begrensd tot dit uitzonderlijke geval.

In de praktijk

Voor wie bij een verhoor aanwezig is, is het belangrijkste dat wat daar gebeurt niet vrijblijvend is. Wordt een getuige onder druk gezet, dan kan dat ter plekke worden vastgelegd en gevolgen krijgen. Wie zelf onder druk wordt gezet, kan dat dus meteen melden bij de rechter-commissaris; het proces-verbaal dat daarvan wordt opgemaakt, gaat rechtstreeks naar het openbaar ministerie.