Artikel 176 Sv: Benoeming van een deskundige door de rechter-commissaris

In veel strafzaken hangt de uitkomst af van onderzoek dat een rechter niet zelf kan doen: sporenonderzoek, een medisch oordeel, een analyse van gegevens of van een geluidsopname. Dit artikel maakt duidelijk dat de rechter-commissaris daarvoor een of meer deskundigen kan benoemen. Hij kan dat uit eigen beweging doen, op vordering van de officier van justitie, of op verzoek van de verdachte.

Waarom dit voor de verdachte telt

Het meeste onderzoek in een strafzaak wordt aangestuurd door het openbaar ministerie. Deze bepaling geeft de verdachte een eigen ingang bij een rechter. Hij is dus niet afhankelijk van de vraag of de officier van justitie een tegenonderzoek nuttig vindt: hij kan er zelf om vragen, en een onafhankelijke rechter beslist daarover.

Bij zo'n verzoek kan de verdachte zelf een deskundige noemen die hij geschikt vindt en uitleggen waarom. Wie er wordt benoemd, beslist de rechter-commissaris. Zo krijgt de verdediging invloed op wie het onderzoek doet, zonder dat zij de keuze in handen krijgt.

Hoe de benoeming verloopt

Voor de manier waarop een deskundige wordt benoemd, verwijst dit artikel naar de artikelen 227 tot en met 232 Sv. Daar staat onder meer welke opdracht de deskundige krijgt, wat er van zijn verslag wordt verwacht en hoe hij kan worden gehoord. De rechter-commissaris bepaalt dus niet alleen dát er onderzoek komt, maar ook waarnaar precies wordt gekeken; die vraagstelling bepaalt vaak de waarde van het antwoord.

Het verzoek van de verdachte

De tweede zin regelt een praktisch punt: vraagt de verdachte om benoeming van een deskundige, dan geldt dat als een verzoek om onderzoekshandelingen op grond van artikel 182 Sv. Daarmee komt het verzoek in een vaste procedure terecht. Het wordt schriftelijk en met redenen omkleed gedaan, de officier van justitie krijgt gelegenheid zijn zienswijze te geven, en de rechter-commissaris beslist. De verdachte hoeft dus niet te gissen naar de weg die hij moet bewandelen.

Een voorbeeld. Een verdachte wordt herkend op beelden van slechte kwaliteit. Hij betwist dat hij het is en vraagt de rechter-commissaris een deskundige te benoemen die de beelden onderzoekt. Wordt het verzoek toegewezen, dan komt het verslag in het dossier, ook als het hem niet helpt: onderzoek dat via de rechter-commissaris loopt, is er voor de waarheidsvinding en niet alleen voor de partij die erom vroeg.

In de praktijk

Een goed onderbouwd verzoek noemt niet alleen het gewenste onderzoek, maar ook waarom het iets kan opleveren voor de beoordeling van de zaak. Hoe concreter de vraag, hoe groter de kans dat de rechter-commissaris hem overneemt. Wordt het verzoek afgewezen, dan is dat niet het laatste woord: op de zitting kan de verdediging het onderzoek opnieuw vragen aan de rechter die de zaak behandelt.

Tijd speelt daarbij een rol. Sporen, opnamen en gegevens zijn niet altijd lang beschikbaar, en een deskundigenonderzoek kost weken tot maanden. Wie tot vlak voor de zitting wacht, loopt het risico dat het onderzoek niet meer haalbaar is of dat de behandeling erdoor wordt uitgesteld.