Artikel 171 Sv: De griffier bij de rechter-commissaris

Bij alles wat de rechter-commissaris in een strafzaak doet, is een griffier aanwezig. Dit artikel legt dat vast en regelt wat er gebeurt als de griffier verhinderd is of ontbreekt: in dringende gevallen kan de rechter-commissaris iemand aanwijzen die voor bepaalde, vooraf aangewezen handelingen als griffier optreedt, nadat die persoon is beëdigd.

Wat de griffier doet

De griffier is geen toehoorder. Hij legt vast wat er tijdens het onderzoek gebeurt en wordt verklaard, en maakt daarvan het proces-verbaal op dat artikel 172 Sv voorschrijft. Doordat er twee mensen bij zijn, ontstaat er controle: de rechter-commissaris stelt de vragen, de griffier zorgt dat het verslag klopt met wat er is gezegd en gedaan.

Als de griffier er niet is

Onderzoek laat zich niet altijd plannen. Voor dringende gevallen mag de rechter-commissaris daarom een vervanger aanwijzen. Die aanwijzing is niet algemeen: zij geldt voor bepaald aangewezen verrichtingen, dus voor een afgebakend deel van het werk. Voordat de plaatsvervangend griffier begint, beëdigt de rechter-commissaris hem: hij legt de belofte af dat hij zijn taak naar behoren zal vervullen.

Die eed is geen plichtpleging. Wie de verklaringen van getuigen en verdachten op papier zet, oefent invloed uit op wat er later in het dossier staat. De wet wil daarom dat ook een tijdelijke kracht formeel aan die taak is gebonden, met alle verantwoordelijkheid die daarbij hoort.

Een voorbeeld. Een getuige die de volgende dag voor langere tijd naar het buitenland vertrekt, moet nog dezelfde avond worden gehoord. De vaste griffier is niet beschikbaar. De rechter-commissaris kan dan iemand aanwijzen om bij dat ene verhoor als griffier op te treden, hem beëdigen en het verhoor laten doorgaan.

Waarom dit voor betrokkenen telt

Voor de verdachte, de getuige en het slachtoffer bepaalt het verslag van de griffier hoe hun woorden de rest van de zaak in gaan. Klopt het proces-verbaal niet met wat er is gezegd, dan werkt die fout door tot op de zitting. Wie wordt gehoord, mag daarom vragen dat iets nauwkeuriger of in zijn eigen woorden wordt opgeschreven; artikel 172 Sv geeft daar uitdrukkelijk ruimte voor.

In de praktijk

In de praktijk merkt wie bij de rechter-commissaris komt vooral dat er iemand meeschrijft en dat het verhoor daardoor rustiger verloopt dan een gesprek: zinnen worden herhaald, samengevat en gecontroleerd. Aan het slot wordt het verslag voorgelezen of ter lezing gegeven en ondertekend. Dat is het moment om te zeggen dat er iets niet goed staat, niet weken later.