Artikel 165a Sv: De mening van de minderjarige of onder curatele gestelde over vervolging

Bij feiten die alleen op klacht vervolgbaar zijn, dient de wettelijk vertegenwoordiger de klacht in wanneer het gaat om iemand die nog geen zestien jaar is of om iemand onder curatele; het Wetboek van Strafrecht regelt dat. Dit artikel zorgt ervoor dat de betrokkene zelf daarna niet buiten beeld raakt. Gaat het om een minderjarige van twaalf tot zestien jaar of om een onder curatele gestelde, dan mag het openbaar ministerie niet tot vervolging overgaan voordat die persoon zijn mening over de wenselijkheid daarvan heeft kunnen geven.

Waarom deze tussenstap

Een klacht raakt bijna altijd het persoonlijke leven van degene om wie het gaat. Vervolging betekent een zitting, verklaringen en vragen. De ouder of curator die de klacht indient, kan dat anders wegen dan de betrokkene zelf. De wet dwingt het openbaar ministerie daarom eerst te luisteren naar de persoon over wiens zaak het gaat, ook al is hij formeel niet degene die de klacht heeft gedaan.

Wat het openbaar ministerie moet doen

• Gelegenheid geven. De vertegenwoordigde persoon moet zijn mening over de wenselijkheid van vervolging kenbaar kunnen maken.
• Of behoorlijk oproepen. Reageert hij niet, dan is voldoende dat hij op de juiste wijze is opgeroepen; zwijgen blokkeert de zaak niet.

- Alleen bij verblijf in Nederland. Verblijft de betrokkene in het buitenland, dan geldt deze verplichting niet.

De uitzondering

Er is één uitzondering. Laat de gezondheid van de betrokkene het niet toe, lichamelijk of geestelijk, dan hoeft er niet naar zijn mening te worden gevraagd. Dat geldt zowel wanneer het feitelijk onmogelijk is als wanneer het onwenselijk wordt geacht. De uitzondering is bedoeld voor situaties waarin het gesprek zelf schade zou toebrengen of feitelijk onuitvoerbaar is. Zij vraagt om een zorgvuldige afweging per geval en is geen routineafdoening.

Wat die mening waard is

De betrokkene beslist niet zelf. Zijn mening is geen veto en geen opdracht: het openbaar ministerie weegt haar mee bij de vraag of vervolging op zijn plaats is. In de praktijk telt zij wel zwaar, zeker wanneer een jongere duidelijk maakt dat een zitting hem meer zou belasten dan de zaak hem oplevert. Het omgekeerde komt ook voor: hij wil juist wel dat de zaak doorgaat, terwijl zijn ouders aarzelen.

Een voorbeeld. Een ouder dient namens een vijftienjarige een klacht in over een feit dat alleen op klacht vervolgbaar is. Voordat de officier van justitie de zaak aanbrengt, moet de jongere zelf worden gevraagd wat hij ervan vindt. Zegt hij dat hij er liever een punt achter zet, dan is dat een omstandigheid die de officier van justitie uitdrukkelijk in zijn afweging betrekt.

In de praktijk

Voor ouders en curatoren is het goed te weten dat hun klacht niet het laatste woord is en dat de betrokkene een eigen stem krijgt. Voor de jongere of de onder curatele gestelde geldt het spiegelbeeld: er komt een moment waarop hem wordt gevraagd wat hij wil. Het loont om dat voor te bereiden, zo nodig met bijstand van een advocaat, want zijn antwoord kan de loop van de zaak bepalen.