- De officier van justitie kan in het belang van het onderzoek bevelen dat van de verdachte van een misdrijf als omschreven in artikel 67, eerste lid, tegen wie ernstige bezwaren bestaan, celmateriaal wordt afgenomen ten behoeve van een DNA-onderzoek als bedoeld in artikel 151a, eerste lid, indien hij zijn schriftelijke toestemming weigert. Artikel 151a, tweede en vierde tot en met tiende lid, is van overeenkomstige toepassing.
- De officier van justitie geeft het bevel niet dan nadat de verdachte in de gelegenheid is gesteld, te worden gehoord. De verdachte is bevoegd zich bij het horen door een raadsman te doen bijstaan.
- Het bevel wordt ten uitvoer gelegd door afname van wangslijmvlies. Indien afname van wangslijmvlies om bijzondere geneeskundige redenen of vanwege het verzet van de verdachte onwenselijk is dan wel geen geschikt celmateriaal oplevert, wordt bloed afgenomen of worden haarwortels afgenomen, zo nodig met behulp van de sterke arm. Het celmateriaal wordt door een arts of een verpleegkundige afgenomen. In bij algemene maatregel van bestuur te bepalen gevallen kan het celmateriaal worden afgenomen door een persoon die voldoet aan bij of krachtens algemene maatregel van bestuur te stellen eisen.
- Het bevel, onderscheidenlijk de tenuitvoerlegging dan wel de verdere tenuitvoerlegging daarvan kan achterwege blijven indien zich naar het oordeel van de officier van justitie zwaarwegende redenen voordoen om het DNA-onderzoek aan ander celmateriaal te laten plaatsvinden, dan wel de verdachte schriftelijk toestemt in de afname van celmateriaal. In geval van zwaarwegende redenen kan het DNA-onderzoek worden verricht aan celmateriaal op voorwerpen, die van de verdachte in beslag genomen zijn, of aan celmateriaal, dat op andere wijze verkregen is.
- Bij of krachtens algemene maatregel van bestuur worden nadere regels omtrent de wijze van uitvoering van dit artikel gegeven. De voordracht voor een krachtens de eerste volzin vast te stellen algemene maatregel van bestuur wordt niet eerder gedaan dan vier weken nadat het ontwerp aan beide kamers van de Staten-Generaal is overgelegd.
←
Terug 151a · DNA-onderzoek waarbij DNA-profielen worden vergeleken
Verder 151d · DNA-onderzoek naar uiterlijke kenmerken van een onbekende
→
Artikel 151b Sv: Gedwongen afname van celmateriaal bij de verdachte
Gedwongen afname van celmateriaal bij de verdachte
Wettekst
Toelichting
Weigert een verdachte schriftelijke toestemming voor het afstaan van celmateriaal, dan kan de officier van justitie de afname bevelen. Dat is een ingrijpende bevoegdheid: er wordt zonder instemming aan het lichaam van iemand gemeten en genomen. De wet omkleedt haar daarom met voorwaarden.
De voorwaarden
Er moeten drie dingen samenkomen. Het moet gaan om een misdrijf als omschreven in artikel 67 Sv, eerste lid, dus een misdrijf waarvoor voorlopige hechtenis mogelijk is. Tegen de verdachte moeten ernstige bezwaren bestaan: een zwaardere verdenking dan het redelijk vermoeden waarmee iemand verdachte wordt, gebaseerd op concrete aanwijzingen die sterk in zijn richting wijzen. En het onderzoeksbelang moet de afname vragen.
De bevoegdheid ligt bij de officier van justitie; hij geeft het bevel. Het onderzoek zelf verloopt verder volgens de regeling van artikel 151a Sv, die voor een groot deel van overeenkomstige toepassing is.
Eerst gehoord worden
De officier van justitie geeft het bevel pas nadat de verdachte in de gelegenheid is gesteld te worden gehoord. Bij dat horen mag hij zich laten bijstaan door een raadsman. Dit is een echt moment om iets in te brengen: een persoonsverwisseling, een medische reden, of het ontbreken van ernstige bezwaren.
Hoe de afname verloopt
Het bevel wordt uitgevoerd door afname van wangslijmvlies. Is dat om bijzondere geneeskundige redenen of door verzet van de verdachte onwenselijk, of levert het geen bruikbaar materiaal op, dan wordt bloed afgenomen of worden haarwortels genomen, zo nodig met behulp van de sterke arm. De afname gebeurt door een arts of verpleegkundige; in bij algemene maatregel van bestuur bepaalde gevallen mag een persoon die aan de gestelde eisen voldoet dat doen.
Het bevel of de verdere uitvoering ervan kan achterwege blijven als de officier van justitie zwaarwegende redenen ziet om het onderzoek aan ander celmateriaal te doen, of als de verdachte alsnog schriftelijk toestemt. In dat eerste geval kan het onderzoek plaatsvinden aan materiaal op voorwerpen die van de verdachte in beslag zijn genomen of aan materiaal dat op andere wijze is verkregen.
Een voorbeeld. Bij een overval is een spoor gevonden. Tegen een verdachte bestaan ernstige bezwaren op grond van camerabeelden en een herkenning. Hij weigert toestemming. Hij wordt gehoord, met zijn advocaat erbij, en brengt niets in dat aan de voorwaarden afdoet. De officier van justitie beveelt afname van wangslijmvlies.
In de praktijk
Verzet tegen de uitvoering heeft geen zin en leidt alleen tot een zwaardere manier van afnemen. Wat wél zin heeft, is het moment van horen serieus nemen: laat u bijstaan en breng daar naar voren wat er tegen het bevel pleit. Meent u achteraf dat aan de voorwaarden niet was voldaan, dan kan uw advocaat de rechtmatigheid van de afname op de zitting aan de orde stellen; dat kan gevolgen hebben voor het gebruik van de uitkomst als bewijs.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Mag DNA worden afgenomen om bestaand bewijs te bevestigen?
Een DNA-onderzoek als in dit artikel bedoeld kan volgens de Hoge Raad ook worden bevolen om bevestiging te krijgen van wat al uit het onderzoek naar voren is gekomen, bijvoorbeeld van wat de verdachte zelf over zijn betrokkenheid heeft verklaard. Het hof nam dat terecht tot uitgangspunt. Tegen die achtergrond was het oordeel dat het bevel niet voor een ander doel is gebruikt dan waarvoor de bevoegdheid is gegeven, niet onbegrijpelijk. Het beroep werd verworpen.
-
Wie beoordeelt of er ernstige bezwaren waren?
Wordt op de zitting betoogd dat er geen ernstige bezwaren tegen de verdachte bestonden toen het bevel tot afname van celmateriaal werd gegeven, dan moet de rechter dat zelfstandig onderzoeken. Hij kan zich daarvoor niet verlaten op wat de rechter-commissaris over de voorlopige hechtenis heeft beslist. Ook de officier van justitie is bij de verdere uitvoering van het bevel niet gebonden aan dat oordeel van de rechter-commissaris, en dat verandert niet doordat hij geen hoger beroep instelde tegen de afwijzing van de bewaring. De uitspraak werd vernietigd en de zaak teruggewezen.
-
Wat betekent 'in het belang van het onderzoek' bij DNA-afname?
De officier van justitie kan afname van celmateriaal bevelen in het belang van het onderzoek dat is ingesteld om een bepaald strafbaar feit op te lossen. Dat betekent volgens de Hoge Raad dat bij het onderzoek naar dat feit celmateriaal moet zijn veiliggesteld, zodat het profiel van het gevonden spoor met dat van de verdachte kan worden vergeleken. Het hof had vastgesteld dat bruikbaar materiaal was aangetroffen, maar die vaststelling was tegenover het verweer dat er geen spoor was, zonder nadere uitleg niet begrijpelijk. De uitspraak werd op onderdelen vernietigd en de zaak in zoverre teruggewezen.
-
Wanneer bestaan er 'ernstige bezwaren' tegen de verdachte?
Voor ernstige bezwaren in de zin van dit artikel is meer nodig dan alleen een redelijk vermoeden van schuld aan het misdrijf waarvoor de afname van celmateriaal wordt bevolen. De Hoge Raad toetst aan die maatstaf het oordeel van het hof dat zulke bezwaren er waren, en vindt dat oordeel - gelet op de vaststellingen over de telefoon, de verklaringen van de aangevers en het gebruikte bestelbusje - niet onjuist en niet onbegrijpelijk. De uitspraak werd alleen vernietigd voor zover bij de schadevergoedingsmaatregel vervangende hechtenis was toegepast.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.