Artikel 136b Sv: Nederlands schip en installatie ter zee

Het wetboek geeft op verschillende plaatsen bijzondere regels voor strafbare feiten op zee. Om die regels te kunnen toepassen moet vaststaan wat een Nederlands schip is en wat een installatie ter zee. Dit artikel geeft die twee omschrijvingen. Voor het eerste begrip sluit het aan bij het Wetboek van Strafrecht; het tweede werkt het zelf uit.

Nederlands schip

Wat een Nederlands schip is, staat niet in dit wetboek maar in het Wetboek van Strafrecht. Die keuze voorkomt dat hetzelfde schip strafrechtelijk anders wordt behandeld dan strafprocesrechtelijk. Kern is dat het gaat om de band van het vaartuig met Nederland, en niet om de plaats waar het op dat moment vaart. Een Nederlands schip blijft dus Nederlands, ook midden op de oceaan.

Installatie ter zee

Een installatie ter zee is een installatie die buiten het rechtsgebied van een rechtbank ligt en die is opgericht op de bodem van de territoriale zee, of op het deel van de Noordzee dat tot het Nederlandse deel van het continentale plat behoort. Denk aan productieplatforms voor gas en aan vergelijkbare vaste bouwwerken op de zeebodem.

Twee elementen zitten in die omschrijving. Ten eerste de plaats: territoriale zee of Nederlands deel van het continentale plat. Ten tweede het gegeven dat het gebied buiten het rechtsgebied van een rechtbank valt. Precies omdat er geen gewone rechtbank is waarbinnen de installatie ligt, is een eigen regeling nodig.

Waarom dit ertoe doet

Deze begrippen zijn vooral van belang voor de bijzondere regels over strafvordering buiten het rechtsgebied van een rechtbank, in titel VIA van het Vierde Boek (artikel 539a Sv en verder). Die regels bepalen hoe er wordt opgetreden als een strafbaar feit op zee of aan boord wordt gepleegd, en welke rechter de zaak daarna behandelt. Ook werken ze door in het vorige artikel: op een aangewezen installatie ter zee geldt degene die de leiding heeft als schipper, en ieder ander die zich daar bevindt als opvarende. Zonder deze omschrijving zou dat begrippenpaar in de lucht hangen.

Een voorbeeld. Op een gasplatform in het Nederlandse deel van de Noordzee raken twee werknemers slaags en loopt er één een gebroken kaak op. Het platform ligt niet in het gebied van een rechtbank, maar valt wel onder de omschrijving van een installatie ter zee. Of de Nederlandse strafwet op het feit van toepassing is, volgt niet uit dit artikel maar uit de regels over de werkingssfeer van de strafwet. Is dat het geval, dan zorgt de omschrijving ervoor dat de bijzondere procesregels voor feiten buiten het rechtsgebied van een rechtbank gelden, zodat de zaak in Nederland kan worden onderzocht en berecht. Is het platform bovendien aangewezen als installatie waarop het vorige artikel ziet, dan heeft de leidinggevende daar de rol die de wet aan de schipper geeft; zonder die aanwijzing is dat niet zo.

In de praktijk

Werkt u offshore of vaart u, dan is het goed te weten dat u niet in een juridisch niemandsland zit. Gebeurt er iets aan boord of op een platform, dan kan er ook op zee al worden opgetreden volgens de bijzondere regels die daarvoor gelden. Aan wal volgt het gewone traject: de politie onderzoekt, de officier van justitie beslist over vervolging. Wie slachtoffer is, kan in elk geval aangifte doen zodra hij aan wal is; wie verdachte is, heeft daar dezelfde rechten als iedere andere verdachte, waaronder bijstand van een advocaat.