Artikel 126za Sv: Vorm van bevelen bij de opsporing van terroristische misdrijven

De wet kent een aparte titel met bevoegdheden voor de opsporing van terroristische misdrijven. Dit artikel bevat de vormregels die voor de bevelen uit die titel gelden: schriftelijk, gemotiveerd, en met een duidelijke regeling voor het geval het snel moet. Het is een technische bepaling, maar wel een met praktische betekenis, want de vorm maakt het optreden achteraf toetsbaar.

Schriftelijk, tenzij de wet anders bepaalt

Bevelen tot toepassing van een bevoegdheid uit deze titel worden schriftelijk gegeven, en dat geldt ook voor een wijziging, aanvulling, verlenging of intrekking. Alleen waar de wet zelf een uitzondering maakt, kan het anders. Een mondeling bevel dat onverwijld op schrift is gesteld, telt als een schriftelijk bevel: de eis is dus niet dat er eerst papier is, maar dat er zonder uitstel papier komt.

Wat er in het bevel staat

In het bevel staat om welk terroristisch misdrijf het gaat, met daarbij de feiten en omstandigheden die laten zien dat aan de wettelijke voorwaarden voor de bevoegdheid is voldaan. Daarnaast kan erin worden vermeld op welke wijze aan het bevel uitvoering moet worden gegeven. Die motiveringsplicht is de kern: zonder de feiten die de inzet dragen, valt achteraf niet te controleren of de bevoegdheid terecht is gebruikt.

Als het bevel mondeling is

Waar de wet toestaat dat een bevel mondeling wordt gegeven, en het niet op schrift is gesteld, wordt het aangetekend in het proces-verbaal van de opsporingsambtenaar die het uitvoert. Datzelfde geldt voor een mondelinge wijziging, aanvulling, verlenging of intrekking. Zo blijft er altijd een spoor, ook als er in de haast geen apart document is gemaakt.

Bij algemene maatregel van bestuur kunnen nadere regels worden gesteld over de gegevens die in het schriftelijke bevel of, bij een mondeling bevel, in het proces-verbaal moeten staan. De wet laat de details daarmee aan lagere regelgeving, maar legt de hoofdlijn zelf vast.

Bevelen liggen niet vast

Elk bevel kan worden gewijzigd, aangevuld, verlengd of ingetrokken. Dat is meer dan een formaliteit: het betekent dat de officier van justitie een lopend bevel steeds opnieuw moet kunnen beoordelen. Blijkt de grond eronder weg te vallen, dan is intrekking de aangewezen weg, en die intrekking moet net zo goed schriftelijk gebeuren als het bevel zelf.

Een voorbeeld. In een onderzoek naar een terroristisch misdrijf moet 's nachts snel worden gehandeld en geeft de officier van justitie een bevel telefonisch. Wordt dat bevel onverwijld op schrift gesteld, dan geldt het als een schriftelijk bevel. Gebeurt dat niet omdat de wet in dit geval een mondeling bevel toestaat, dan hoort het in het proces-verbaal van de uitvoerende opsporingsambtenaar te worden aangetekend.

In de praktijk

Voor de verdediging is dit artikel een controlelijst. Is het bevel er, is het gemotiveerd, staat het terroristisch misdrijf erin, en is een mondeling gegeven bevel onverwijld op schrift gesteld of anders in een proces-verbaal aangetekend? Ontbreekt dat, dan is er een vormverzuim, en op de terechtzitting kan aan de orde komen welk gevolg dat moet hebben; artikel 359a Sv geeft de rechter daarvoor de mogelijkheden.