Artikel 126v Sv: Stelselmatig informatie inwinnen door een burger

Niet alleen opsporingsambtenaren kunnen stelselmatig informatie inwinnen; dat kan ook worden overgelaten aan een burger. Dit artikel regelt hoe dat gaat: de officier van justitie geeft een bevel, en op grond daarvan sluit een opsporingsambtenaar met die burger een overeenkomst. De burger verleent dan voor de duur van het bevel bijstand aan de opsporing.

Wanneer het mag

Er zijn twee ingangen. De eerste is een verdenking van een misdrijf, van welke soort dan ook; de informatie gaat dan over de verdachte. De tweede is de situatie die artikel 126o Sv omschrijft: een redelijk vermoeden dat in georganiseerd verband ernstige misdrijven worden beraamd of gepleegd. In dat geval gaat het om iemand van wie redelijkerwijs wordt vermoed dat hij bij het beramen of plegen van die misdrijven betrokken is. In beide gevallen moet de inzet in het belang van het onderzoek zijn.

Twee documenten

• Het bevel van de officier van justitie is schriftelijk. Het noemt het misdrijf en de verdachte, of bij de tweede ingang een omschrijving van het georganiseerd verband, de feiten en omstandigheden waaruit blijkt dat aan de voorwaarden is voldaan, een zo nauwkeurig mogelijke aanduiding van de persoon over wie informatie wordt ingewonnen, en de geldigheidsduur.
• De overeenkomst met de burger is eveneens schriftelijk. Daarin staan zijn rechten en plichten, de wijze waarop uitvoering wordt gegeven en de geldigheidsduur van de overeenkomst.

Die tweedeling is wezenlijk. Het bevel maakt de inzet een beslissing van de officier van justitie, zodat er verantwoording is; de overeenkomst legt vast waar de burger aan toe is. De burger wordt daarmee geen opsporingsambtenaar en krijgt ook geen opsporingsbevoegdheden: hij mag informatie inwinnen binnen wat is afgesproken, niet meer.

Wie beslist en hoe lang

Over de inzet van een burger die stelselmatig informatie inwint, beslist de officier van justitie alleen; toetsing door een rechter is hier niet voorgeschreven. Het bevel loopt maximaal drie maanden, waarna telkens een verlenging van maximaal drie maanden mogelijk is. Bij dringende noodzaak kan het mondeling worden gegeven, mits het binnen drie dagen op schrift staat. Voldoet de zaak niet langer aan de voorwaarden, dan moet de officier van justitie het inwinnen laten stoppen; elke wijziging, aanvulling, verlenging of beëindiging legt hij schriftelijk en met redenen vast.

Een voorbeeld. In een onderzoek naar heling bestaat het vermoeden dat een verdachte bij een bepaalde ondernemer over de vloer komt. De officier van justitie kan bevelen dat de politie met die ondernemer afspreekt dat hij gedurende drie maanden bijhoudt wat hij ziet en hoort. Wordt hem gevraagd zelf in een groep mee te draaien, dan is dat iets anders: daarvoor gelden de zwaardere regels over burgerinfiltratie.

In de praktijk

Voor de verdachte is het van belang dat uit het dossier blijkt dat er een bevel en een overeenkomst waren en wat daarin stond. Alleen dan is te controleren of de burger binnen de grenzen bleef en of de informatie betrouwbaar tot stand kwam. Meent de verdediging dat er buiten het bevel om is opgetreden, dan kan zij dat op de terechtzitting opwerpen; artikel 359a Sv bepaalt welke gevolgen de rechter daaraan kan verbinden.