Artikel 126nf Sv: Vorderen van gevoelige persoonsgegevens

Gegevens over iemands gezondheid, geloof, afkomst, politieke overtuiging, seksueel leven of vakbondslidmaatschap zijn extra beschermd. De gewone gegevensvordering van artikel 126nd Sv sluit ze uitdrukkelijk uit. Dit artikel bevat de uitzondering: onder strenge voorwaarden en met een rechterlijke toets vooraf mogen die gegevens toch worden gevorderd.

De voorwaarden

Voor deze vordering gelden drie voorwaarden naast elkaar, en aan alle drie moet zijn voldaan. De verdenking moet gaan om een misdrijf uit de categorie waarvoor voorlopige hechtenis mogelijk is; artikel 67 Sv, eerste lid, wijst die misdrijven aan. Bovendien moet dat misdrijf de rechtsorde ernstig aantasten, door zijn aard of doordat het samenhangt met andere misdrijven van de verdachte. En het belang van het onderzoek moet de vordering dringend vorderen: er mag geen lichter alternatief zijn dat het onderzoek net zo goed verder helpt.

De vordering richt zich tot degene van wie redelijkerwijs kan worden aangenomen dat hij toegang heeft tot die gegevens. Dat kan een instelling zijn, maar ook een organisatie die de gegevens beheert zonder ze zelf te gebruiken. Bepalend is de toegang, niet het eigendom.

Wie beslist

De officier van justitie doet de vordering, maar mag dat pas nadat de rechter-commissaris daarvoor voorafgaand schriftelijk machtiging heeft verleend, op zijn vordering. Die rechterlijke toets is hier geen formaliteit: juist omdat het om de meest gevoelige categorie gegevens gaat, beoordeelt de rechter-commissaris of de zware voorwaarden werkelijk zijn vervuld. Bij dringende noodzaak kan de machtiging mondeling worden gegeven en binnen drie dagen op schrift worden gesteld.

Twee grenzen blijven staan

• Niet tot de verdachte. Ook hier geldt dat de vordering niet aan de verdachte mag worden gericht.

- Verschoningsrecht blijft gelden. Wie zich op een verschoningsrecht kan beroepen, is niet verplicht aan de vordering te voldoen; artikel 96a Sv bevat die uitzondering. Dat is in de praktijk belangrijk, omdat gevoelige gegevens vaak berusten bij beroepsbeoefenaren met een geheimhoudingsplicht.

Vorm en verantwoording

De vorm volgt die van artikel 126nd Sv: de vordering is schriftelijk en omschrijft zo nauwkeurig mogelijk om welke gegevens het gaat, binnen welke termijn en op welke wijze zij moeten worden verstrekt, en op welke bepaling zij berust. Bij dringende noodzaak mag zij mondeling, met een schriftelijke versie binnen drie dagen aan de ontvanger. Van de verstrekking komt een proces-verbaal, met daarin ook de reden waarom de gegevens in het belang van het onderzoek zijn gevorderd.

Een voorbeeld. In een onderzoek naar een levensdelict wil de officier van justitie gegevens vorderen waaruit de gezondheidstoestand van een betrokkene blijkt. Dat kan niet op grond van de gewone gegevensvordering: hij moet de rechter-commissaris om machtiging vragen en onderbouwen waarom het onderzoek deze gegevens dringend nodig heeft.

In de praktijk

Voor de verdediging zijn hier twee vragen leidend: lag er een machtiging van de rechter-commissaris, en is onderbouwd waarom lichtere middelen tekortschoten? Beide horen uit het dossier te blijken. Voor instellingen die zulke gegevens beheren geldt dat de vordering schriftelijk hoort te zijn en dat een beroep op een geheimhoudings- of verschoningsrecht uitdrukkelijk in de wet is verankerd.