Artikel 126ij Sv: Pseudokoop door een burger

Pseudokoop kan ook door een burger worden uitgevoerd. Dit artikel geeft daarvoor de grondslag: de officier van justitie komt met iemand die geen opsporingsambtenaar is overeen dat hij bijstand verleent aan de opsporing. Dat kan door goederen of gegevens van de verdachte af te nemen, of door hem diensten te verlenen.

Alleen als een ambtenaar niet kan

Eerst moet zijn voldaan aan de voorwaarden voor gewone pseudokoop: een verdenking van een misdrijf waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten, en een inzet die in het belang van het onderzoek is. Daarnaast geldt een eigen drempel: deze weg staat alleen open als de officier van justitie van oordeel is dat er geen bevel tot pseudokoop aan een opsporingsambtenaar kan worden gegeven. Die afweging moet worden vastgelegd.

Drie vormen

• Goederen afnemen van de verdachte.
• Gegevens afnemen die een geautomatiseerd werk opslaat, verwerkt of doorgeeft, voor zover dat via een openbaar telecommunicatienetwerk gebeurt.

- Diensten verlenen aan de verdachte.

De grens: niet uitlokken

Wie als burger meewerkt, mag de ander niet aanzetten tot strafbare feiten waarop diens opzet niet al tevoren was gericht. Wie al van plan was te verkopen, mag worden benaderd; iemand overhalen tot een transactie waaraan hij anders nooit was begonnen, mag niet. Overschrijding van die grens raakt het recht op een eerlijk proces en kan meebrengen dat het bewijs niet bruikbaar is.

Wat wordt vastgelegd

De officier van justitie legt schriftelijk vast om welk misdrijf het gaat, wie de verdachte is voor zover bekend, waaruit blijkt dat aan de voorwaarden is voldaan — ook aan de eis dat een opsporingsambtenaar niet kan worden ingezet — en wat de aard is van de goederen, gegevens of diensten. Daarnaast wordt met de burger een schriftelijke overeenkomst gesloten. Daarin staan zijn rechten en plichten, de wijze van uitvoering met inbegrip van strafbaar handelen, en het tijdstip of de periode waarin uitvoering wordt gegeven.

De wet noemt hier geen termijn in maanden: de begrenzing zit in dat tijdstip of die periode. Zodra niet meer aan de voorwaarden wordt voldaan, bepaalt de officier van justitie dat de uitvoering wordt beëindigd. Wijziging, aanvulling, verlenging of beëindiging gebeurt schriftelijk, met de redenen uiterlijk binnen drie dagen op papier.

Een voorbeeld. In een onderzoek naar handel in vervalste merkkleding kan een opsporingsambtenaar niet ongemerkt kopen omdat de verkoper alleen aan bekenden levert. De officier van justitie kan dan met een klant afspreken dat die een aankoop doet. In de vastlegging moet staan waarom een ambtenaar niet kon en wat er precies wordt gekocht; de koper mag de verkoper niet aanzetten tot meer dan hij toch al deed.

In de praktijk

Voor de verdachte draait het bij dit artikel om de vraag wie het initiatief nam en of de burger binnen de afspraken bleef. De vastlegging en de overeenkomst horen daarom in het dossier te zitten. Ontbreken zij, of blijkt daaruit dat er meer is gebeurd dan afgesproken, dan kan dat op de terechtzitting worden opgeworpen; artikel 359a Sv bepaalt welke gevolgen de rechter daaraan kan verbinden.