Artikel 126bb Sv: Mededeling achteraf dat een bijzondere bevoegdheid is gebruikt

Bijzondere opsporingsbevoegdheden worden in het geheim toegepast; dat is nu juist hun kenmerk. Dit artikel zorgt ervoor dat die geheimhouding niet eeuwig duurt. De officier van justitie moet betrokkenen achteraf schriftelijk laten weten dat zo'n bevoegdheid tegen hen is uitgeoefend, zodra het belang van het onderzoek dat toelaat. Zo krijgen mensen de kans te weten wat er met hen is gebeurd, ook als zij nooit verdachte zijn geworden.

Wie bericht krijgt

• De persoon tegen wie de bevoegdheid is uitgeoefend. Dat is de meest voor de hand liggende categorie.
• De gebruiker van de communicatie of van de apparatuur waarmee die plaatsvindt. Wie een aansluiting gebruikt die is getapt, hoort daarvan dus bericht te krijgen.
• De rechthebbende van een besloten plaats. Is voor de uitvoering van een bevoegdheid een besloten plaats betreden, dan wordt degene die daarover gaat geïnformeerd.

De mededeling blijft achterwege als het redelijkerwijs niet mogelijk is haar uit te reiken, bijvoorbeeld omdat niet valt te achterhalen wie de betrokkene is of waar hij verblijft.

Wanneer een mededeling niet nodig is

De wet kent verder een aantal uitzonderingen. Is de betrokkene de verdachte en komt hij via het dossier al te weten dat de bevoegdheid is toegepast, dan hoeft er geen aparte brief te komen; de voeging of de melding in de stukken op grond van artikel 126aa Sv doet dan hetzelfde werk.

Daarnaast noemt het vierde lid een reeks lichtere bevoegdheden waarvoor de mededelingsplicht niet geldt, zoals het vorderen van eenvoudige gebruikersgegevens en het onderzoek van voorwerpen, vervoermiddelen en kleding uit de artikelen 126zq tot en met 126zs Sv. Bij die bevoegdheden merkt de betrokkene doorgaans zelf al dat er iets gebeurt, of is de inbreuk zo beperkt dat de wetgever een aparte kennisgeving niet nodig vond.

Ook vervalt de mededelingsplicht als de officier van justitie, met machtiging van de rechter-commissaris, zelfs de melding in het dossier dat de bevoegdheid is toegepast achterwege laat (artikel 126aa, vierde lid, tweede volzin, in verbinding met artikel 149b Sv).

Geheimhouding voor wie een vordering krijgt

Het vijfde lid draait de blik om. Wie een gegevensvordering ontvangt, moet in het belang van het onderzoek geheimhouding betrachten over alles wat hij in verband met die vordering te weten komt. Een bedrijf dat gegevens moet leveren, mag de betrokken klant daarover dus niet inlichten.

Die geheimhouding is de keerzijde van de mededelingsplicht: het openbaar ministerie informeert de betrokkene op het moment dat het onderzoek dat toelaat, en tot dat moment mag de ontvanger van de vordering hem niet voor zijn.

Een voorbeeld. In een onderzoek is maandenlang een telefoonaansluiting getapt die op naam van een familielid van de verdachte staat. Dat familielid wordt zelf niet vervolgd. Zodra het onderzoeksbelang het toelaat, hoort hij een brief te krijgen waarin staat dat de bevoegdheid tegen hem is toegepast. De verdachte zelf krijgt die brief niet apart als hij het al uit het dossier kan opmaken.

In de praktijk

Krijgt u zo'n brief zonder dat u ergens van wordt verdacht, dan betekent dat niet dat er een zaak tegen u loopt. U kunt aan de officier van justitie vragen wat er met de gegevens is gebeurd, en artikel 126cc Sv bevat regels over de bewaring en de vernietiging daarvan. Wilt u bezwaar maken tegen de gang van zaken, laat u dan adviseren over de mogelijkheden die daarvoor bestaan.

Voor de verdediging in een strafzaak is dit artikel van minder belang dan artikel 126aa Sv. De mededelingsplicht beschermt vooral de betrokkene zelf. Blijft de mededeling aan een ander dan de verdachte uit, dan zal dat daarom zelden gevolgen hebben in de strafzaak tegen de verdachte: de geschonden regel dient niet zijn belang. Voor de verdachte gaat het erom dat de toepassing van de bevoegdheid uit het dossier blijkt.