Artikel 104 Sv: Inbeslagneming door de rechter-commissaris

Niet alleen de politie en de officier van justitie kunnen voorwerpen in beslag nemen; de rechter-commissaris kan dat ook. Dit artikel geeft hem die bevoegdheid, in de ruimste vorm, en bepaalt wanneer hij daarvoor een vordering van de officier van justitie nodig heeft.

Een ruime bevoegdheid

De rechter-commissaris kan alle voorwerpen in beslag nemen die daarvoor vatbaar zijn. Wat vatbaar is, staat in artikel 94 Sv: voorwerpen die kunnen helpen de waarheid te achterhalen of voordeel aan te tonen, en voorwerpen die voor verbeurdverklaring of onttrekking aan het verkeer in aanmerking komen. Daarnaast gaat het om voorwerpen die op grond van artikel 94a Sv vatbaar zijn voor beslag tot zekerheid van verhaal. Artikel 104 Sv koppelt zijn bevoegdheid niet aan voorwaarden als ontdekking op heterdaad of verdenking van een misdrijf als omschreven in artikel 67 Sv, eerste lid, zoals die voor verschillende bevoegdheden van opsporingsambtenaren en de officier van justitie wel gelden.

Wie het initiatief neemt

De rechter-commissaris begint hier in beginsel niet uit zichzelf. Buiten het geval dat hij onderzoekshandelingen verricht op grond van de artikelen 181 tot en met 183 Sv — het onderzoek dat aan hem is opgedragen — neemt hij alleen in beslag op vordering van de officier van justitie. Verricht hij wél zulk onderzoek, dan kan hij het ook zelfstandig doen, omdat hij dan verantwoordelijk is voor de voortgang en de volledigheid van dat onderzoek.

Bescherming van geheimhouders

Bij deze inbeslagneming geldt de eerste regel van artikel 98 Sv onverkort: bij personen met verschoningsrecht worden geen brieven of andere stukken in beslag genomen waarop hun geheimhoudingsplicht ziet, tenzij zij daarin toestemmen, en de rechter-commissaris beslist over de vraag of een stuk daaronder valt. Dat is logisch: hij is bij uitstek degene die deze afweging maakt.

Waarom dit onderscheid ertoe doet

Een inbeslagneming door de rechter-commissaris komt meestal voort uit een zwaarder of gevoeliger onderzoek: stukken bij een geheimhouder, gegevensdragers met veel privé-informatie, of voorwerpen die met een doorzoeking van artikel 110 Sv worden gevonden. De betrokkenheid van een rechter is dan een extra waarborg voordat iemand iets kwijtraakt.

Een voorbeeld. In een onderzoek naar een zedenzaak wil het openbaar ministerie een medisch dossier hebben. De officier van justitie vordert dat de rechter-commissaris dat in beslag neemt. Die beoordeelt eerst of het dossier onder de geheimhoudingsplicht van de arts valt en welke onderdelen eventueel toch mogen worden gebruikt.

In de praktijk

Voor de betrokkene verandert er weinig aan de gevolgen — het voorwerp is weg — maar wel iets aan de weg terug. Ook hier wordt een kennisgeving van inbeslagneming opgemaakt en hoort u een bewijs van ontvangst te krijgen. Wilt u uw spullen terug, dan loopt dat via de beslissing over het voortduren van het beslag in artikel 116 Sv en, als u het daarmee oneens bent, via een klaagschrift bij de rechtbank op grond van artikel 552a Sv.