Artikel 55b Sv: Onderzoek aan kleding om de identiteit vast te stellen

Wie is staande gehouden of aangehouden, kan door een opsporingsambtenaar aan zijn kleding worden onderzocht; ook de voorwerpen die hij bij zich draagt of meeneemt mogen worden bekeken. Dit artikel geeft die bevoegdheid en begrenst haar in dezelfde adem: het onderzoek mag alleen zo ver gaan als nodig is om vast te stellen wie deze persoon is.

Alleen met het oog op de identiteit

De bevoegdheid is doelgebonden. Er wordt gezocht naar iets waaruit blijkt wie iemand is: een identiteitsbewijs, een pasje, een brief met een naam erop. Levert dat zoeken toevallig iets anders op, dan is dat een kwestie van inbeslagneming volgens de regels die daarvoor gelden; het rechtvaardigt niet dat men daarna gaat zoeken naar bewijs. Voor onderzoek aan kleding of lichaam met het oog op het bewijs bestaat een aparte regeling in artikel 56 Sv, en die stelt de zwaardere eis van ernstige bezwaren.

Wie deze bevoegdheid heeft

Het gaat om de opsporingsambtenaren die bij of krachtens artikel 141 Sv zijn aangewezen, en daarnaast om bepaalde categorieën andere personen die met opsporing zijn belast en door de minister zijn aangewezen. Er is geen bevel van de officier van justitie of van een hulpofficier nodig: de ambtenaar die de verdachte staande houdt of aanhoudt, beslist zelf of dit onderzoek nodig is. Dat maakt de begrenzing in de wettekst juist belangrijk, want de toets vindt achteraf plaats.

Niet zomaar op straat

Het tweede lid gaat over de plaats. Uitgangspunt is dat zo'n onderzoek niet in het openbaar plaatsvindt; dat is ingrijpend en beschamend voor de betrokkene. In het openbaar mag het alleen als dat redelijkerwijs nodig is om te voorkomen dat voorwerpen waaruit de identiteit kan blijken, verdwijnen of kapotgaan. Is die noodzaak er niet, dan hoort het onderzoek uit het zicht te gebeuren, bijvoorbeeld in een dienstvoertuig of op het bureau.

Verslaglegging

Wordt de bevoegdheid wél in het openbaar gebruikt, dan maken de ambtenaren daarvan proces-verbaal op en stellen dat ter beschikking van de officier van justitie. Zo blijft controleerbaar waarom van het uitgangspunt is afgeweken. Die schriftelijke vastlegging is voor de verdediging het aanknopingspunt om de gang van zaken later ter discussie te stellen.

Een voorbeeld. Iemand wordt op straat staande gehouden en zegt geen identiteitsbewijs bij zich te hebben. De agent mag dan in zijn jaszakken en in zijn rugtas kijken naar iets waaruit zijn naam blijkt. Blijkt bij de eerste blik al dat er een paspoort in de tas zit, dan is het onderzoek daarmee klaar; verder rondkijken heeft dan geen grond meer in dit artikel.

Wat dit voor u betekent

U hoeft niet zelf uw zakken leeg te maken; de ambtenaar voert het onderzoek uit. Wordt er verder gezocht dan voor uw identiteit nodig is, of gebeurt het onnodig midden op straat, dan is dat een punt dat u met uw advocaat kunt opnemen en dat later aan de rechter kan worden voorgelegd. Verwar deze bevoegdheid niet met het nemen van foto's en vingerafdrukken: dat is in artikel 55c Sv geregeld en geldt onder andere voorwaarden.