Artikel 53 Sv: Aanhouding op heterdaad door iedereen

Wordt iemand op heterdaad betrapt op een strafbaar feit, dan mag iedereen hem aanhouden: niet alleen de politie, maar ook een burger. Dit artikel bepaalt dat en regelt wat er daarna moet gebeuren, want een aanhouding is pas het begin.

Wat heterdaad betekent

Van ontdekking op heterdaad is sprake wanneer het feit wordt ontdekt terwijl het wordt gepleegd of direct daarna. Het gaat dus om een korte, doorlopende periode: de betrapping en de aanhouding moeten in elkaars verlengde liggen. Is die directe samenhang er niet meer, dan kan een burger niet meer op deze grond aanhouden en gelden de regels van artikel 54 Sv.

Aanhouding door een burger

Houdt een ander dan een opsporingsambtenaar de verdachte aan, dan moet hij hem onmiddellijk overdragen aan een opsporingsambtenaar. Voorwerpen die bij de verdachte zijn aangetroffen geeft hij daarbij af. De opsporingsambtenaar zorgt voor het vervolg en maakt zo nodig een kennisgeving van inbeslagneming op. Een burger mag dus vasthouden tot de politie er is, maar niet zelf onderzoek gaan doen of iemand langer onder zich houden.

Voorgeleiding en de eerste beslissing

De opsporingsambtenaar die op heterdaad aanhoudt, brengt de verdachte zo snel mogelijk over naar de plaats voor verhoor, om hem voor te geleiden aan de hulpofficier van justitie of de officier van justitie. Die beoordeelt vervolgens of verdere vrijheidsbeneming nodig is; artikel 56a Sv regelt die beslissing. De verdachte kan dan worden opgehouden voor onderzoek of in vrijheid worden gesteld.

Een voorbeeld. Een winkelier ziet iemand spullen wegnemen en houdt hem bij de uitgang tegen. Hij belt de politie en draagt de aangehouden persoon met de weggenomen goederen over. De politie neemt het over, brengt de verdachte naar het bureau en de hulpofficier beslist of hij daar blijft voor onderzoek.

Grenzen aan een burgeraanhouding

Aanhouden betekent iemand tegenhouden tot de politie er is en hem daarna overdragen. Voorwerpen die de verdachte bij zich draagt, gaan bij die overdracht mee naar de opsporingsambtenaar. Verder reikt de bevoegdheid niet: kleding of tassen doorzoeken is voorbehouden aan opsporingsambtenaren, binnen de regels die daarvoor gelden, en de verdachte mag niet langer worden vastgehouden dan voor de overdracht nodig is. Geweld dat verder gaat dan noodzakelijk is om de aanhouding te doen slagen, kan zelf strafbaar zijn.

In de praktijk

Voor wie is aangehouden, is van belang dat er vanaf dat moment rechten gelden: hij hoort te weten waarvan hij wordt verdacht, hij hoeft geen vragen te beantwoorden en hij kan om een advocaat vragen. Voor wie zelf overweegt aan te houden, geldt: alleen op heterdaad, alleen tegenhouden, en meteen de politie inschakelen. Twijfelt u, dan is bellen en signalement doorgeven bijna altijd de betere keuze.