Artikel 51h Sv: Herstelrecht en bemiddeling tussen slachtoffer en verdachte

Naast de strafzaak kan er ruimte zijn voor een gesprek tussen het slachtoffer en de verdachte. Dit artikel regelt dat: het openbaar ministerie moet ervoor zorgen dat beiden vroeg horen dat er herstelrechtvoorzieningen bestaan, waaronder bemiddeling, en het bevordert die bemiddeling wanneer het slachtoffer daarmee instemt.

Vroeg informeren

Het openbaar ministerie bevordert dat de politie het slachtoffer en de verdachte in een zo vroeg mogelijk stadium vertelt welke mogelijkheden er zijn. Vroeg is hier het sleutelwoord: naarmate een zaak vordert, wordt het moeilijker om zo'n traject nog zinvol in te richten. Informeren is niet hetzelfde als aandringen; het gaat erom dat beide partijen weten dat de mogelijkheid bestaat.

Instemming van het slachtoffer

Bemiddeling gebeurt alleen als het slachtoffer daarmee instemt, en het openbaar ministerie moet zich daarvan eerst vergewissen. Ook de verdachte of veroordeelde moet vrijwillig meedoen. Niemand kan tot een gesprek worden verplicht, en het weigeren daarvan mag niet tegen het slachtoffer werken. Wie er niet aan toe is, hoeft geen reden op te geven.

Wat een bemiddeling kan opleveren

Wat er uit een bemiddeling komt, bepalen de deelnemers zelf. Denk aan een regeling voor de schade, afspraken over hoe partijen in de toekomst met elkaar omgaan, of simpelweg een gesprek waarin vragen worden beantwoord. Leidt de bemiddeling tot een overeenkomst, dan houdt de rechter daarmee rekening bij het opleggen van een straf of maatregel. Dat betekent niet dat de strafzaak daarmee vanzelf vervalt; het is een omstandigheid die meeweegt.

Een voorbeeld. Na een uit de hand gelopen ruzie tussen buren komt er een gesprek onder begeleiding van een onpartijdige derde. Er worden afspraken gemaakt over de schade en over de omgang in de toekomst. Komt de zaak op zitting, dan kan de rechter die afspraken meewegen bij zijn beslissing over de straf.

Ook na de veroordeling

Bemiddeling is niet beperkt tot de fase vóór de zitting. Het openbaar ministerie bevordert die ook tussen het slachtoffer en de veroordeelde. Voor sommige slachtoffers komt de behoefte aan uitleg of aan een gesprek pas later, soms jaren na het feit. Nadere regels over herstelrechtvoorzieningen en bemiddeling worden bij of op grond van een algemene maatregel van bestuur gesteld.

In de praktijk

Overweeg goed wat u ervan verwacht en laat u erover voorlichten door slachtofferhulp of een advocaat. Een gesprek kan rust geven, maar het is geen verplichting en geen voorwaarde om uw schade vergoed te krijgen. Wilt u geen contact, zeg dat dan gewoon; uw rechten in de strafzaak blijven onverkort bestaan, waaronder het spreekrecht en het recht u als benadeelde partij te voegen.