Artikel 51e Sv: Het spreekrecht op de zitting

Het slachtoffer kan op de zitting zelf het woord voeren. Dit artikel bepaalt bij welke feiten dat spreekrecht bestaat, wie het mag uitoefenen als het slachtoffer een kind is, is overleden of daartoe niet in staat is, en hoe je je vooraf aanmeldt.

Bij welke feiten

Het spreekrecht bestaat wanneer het ten laste gelegde feit een misdrijf is waarop naar de wettelijke omschrijving acht jaar gevangenisstraf of meer staat. Daarnaast noemt de wet een reeks misdrijven uit het Wetboek van Strafrecht waarbij het spreekrecht eveneens geldt, ook al is de strafbedreiging lager, zoals bepaalde zedenmisdrijven, bedreiging, belaging en mishandeling met zwaar gevolg. Ook bij het veroorzaken van een ernstig verkeersongeval uit de Wegenverkeerswet 1994 kan het spreekrecht worden uitgeoefend.

Wie wil spreken, meldt dat vóór het begin van de zitting schriftelijk aan de officier van justitie. Dat is nodig om op tijd te kunnen worden opgeroepen. Zonder die melding staat het slachtoffer niet op de lijst en is niet gezegd dat hij aan het woord komt.

Wie het woord kan voeren

Het slachtoffer kan zelf een verklaring afleggen. Daarnaast noemt de wet anderen:

• bij een minderjarig slachtoffer: de vader of moeder met een nauwe band met het kind, of degene die het kind als lid van zijn gezin verzorgt en opvoedt en een nauwe persoonlijke band met het kind heeft; zij kunnen samen of ieder apart spreken;
• bij een overleden slachtoffer: de familieleden van de overledene gelden zelf als slachtoffer en kunnen dus op eigen titel het woord voeren; daarnaast kunnen spreken de mensen die het slachtoffer in hun gezin hebben verzorgd en opgevoed en een nauwe band met hem hadden, en anderen die tot dat gezin behoorden en zo'n nauwe band hadden;

- als het slachtoffer feitelijk niet kan spreken: de partner en één familielid, over de gevolgen die het feit heeft gehad.

Kinderen en vertegenwoordigers

Een minderjarige van twaalf jaar of ouder kan zelf het spreekrecht uitoefenen. Een jonger kind kan dat ook, als het in staat kan worden geacht zijn belangen op dit punt redelijk te waarderen. Is het kind jonger dan twaalf, dan kunnen zijn wettelijke vertegenwoordigers het spreekrecht uitoefenen, voor zover die vertegenwoordiging niet in strijd is met het belang van het kind. Zij kunnen bovendien vertellen wat het feit met henzelf heeft gedaan.

Grenzen en aantallen

Bij wie naast of namens het slachtoffer spreekt, kan de voorzitter het spreekrecht beperken of ontzeggen, uit zichzelf of op vordering van de officier van justitie, wanneer uitoefening in strijd is met het belang van het slachtoffer of van het minderjarige slachtoffer. Dat geldt voor de ouders en verzorgers van een minderjarig slachtoffer, voor de verzorgers en gezinsleden van een overleden slachtoffer en voor de wettelijke vertegenwoordigers van een jong kind. Melden meer dan drie nabestaanden zich en komen zij er onderling niet uit, dan bepaalt de voorzitter welke drie het woord voeren. De partner van het overleden slachtoffer kan daarnaast altijd spreken.

In de praktijk

Meld u op tijd aan en bedenk vooraf wat u wilt zeggen; veel mensen zetten hun verklaring op papier. Het slachtoffer dat zelf spreekt, is daarbij niet aan een vast onderwerp gebonden en treedt niet op als getuige. Voor de partner en het familielid die het woord voeren voor een slachtoffer dat daartoe feitelijk niet in staat is, is dat anders: zij verklaren over de gevolgen van het feit. Wilt u het niet zelf doen, dan kan een advocaat of gemachtigde uw verklaring voorlezen. Ook kunt u zich laten bijstaan door iemand die naast u zit.