Artikel 46 Sv: Tijdelijke beperking van het contact met de raadsman

Op het vrije verkeer tussen raadsman en verdachte bestaat één uitzondering. Tijdens het voorbereidend onderzoek kan de officier van justitie bevelen dat de raadsman de verdachte niet mag bezoeken, hem niet alleen mag spreken of dat post tussen hen niet wordt uitgereikt. Dat mag alleen onder strenge voorwaarden, voor korte tijd, en de rechtbank kijkt er meteen naar.

De voorwaarden

Er moet een ernstig vermoeden zijn dat uit bepaalde omstandigheden voortvloeit. Dat vermoeden kan twee kanten op wijzen: dat de verdachte via het contact te weten komt wat hij in het belang van het onderzoek voorlopig niet mag weten, of dat het contact wordt misbruikt om het onderzoek naar de waarheid te belemmeren. Vage aannames volstaan niet; het bevel moet de omstandigheden waar het om gaat uitdrukkelijk benoemen.

Niet verder en niet langer dan nodig

Het bevel mag het contact niet zwaarder inperken en niet langer laten duren dan die omstandigheden vergen, en het is in elk geval ten hoogste zes dagen van kracht. Dat is een grens per bevel en niet aan de beperking als geheel: de officier van justitie kan telkens opnieuw bevelen zolang de omstandigheden daartoe aanleiding geven. Van het bevel krijgen zowel de raadsman als de verdachte schriftelijk bericht, zodat beiden weten waar zij aan toe zijn en wat er precies is beperkt.

Toetsing door de rechtbank

De officier van justitie moet zijn bevel meteen voorleggen aan de rechtbank van het arrondissement waar hij is aangesteld. Die beslist zo snel mogelijk, nadat zij de raadsman heeft gehoord of hem in elk geval schriftelijk heeft opgeroepen. De rechtbank kan het bevel opheffen, wijzigen of aanvullen. Zo houdt een rechter en niet het openbaar ministerie het laatste woord over een beperking die de verdediging raakt.

Een voorbeeld. In een onderzoek naar een groep verdachten vreest de officier van justitie dat informatie over een nog te verrichten onderzoekshandeling naar buiten komt. Hij geeft een bevel en legt dat direct voor aan de rechtbank. Die kan de beperking in stand laten, inkorten of ongedaan maken. Ondertussen krijgen de verdachte en zijn advocaat schriftelijk te horen wat er is beslist.

Wanneer de beperking eindigt

Alle belemmeringen van het vrije verkeer eindigen zodra de dagvaarding voor de zitting in eerste aanleg aan de verdachte is betekend. Dat is het echte eindpunt van deze regeling: vanaf dat moment is het onderzoek in de kern afgerond en moet de verdediging zich onbelemmerd kunnen voorbereiden. Tot dat moment loopt elk afzonderlijk bevel af zodra de termijn van ten hoogste zes dagen om is.

In de praktijk

Voor de verdachte is dit een ingrijpende maatregel, maar wel een met veel waarborgen: een schriftelijk en gemotiveerd bevel, een korte maximumduur, verplichte toetsing door de rechtbank en een moment waarop alles hoe dan ook eindigt. Wordt zo'n bevel gegeven, laat dan meteen door de advocaat nagaan of de omstandigheden zijn omschreven en of de rechtbank er al naar heeft gekeken.