Artikel 41 Sv: Toewijzing op verzoek en op last van de voorzitter

Dit artikel vult de automatische toewijzing aan met twee andere routes: de verdachte die op een andere grond vastzit kan zelf om een raadsman vragen, en de voorzitter van het gerecht kan opdracht geven een raadsman aan te wijzen wanneer een verdachte die op vrije voeten is die bijstand nodig heeft.

Toewijzing op verzoek van de vastzittende verdachte

Zit iemand vast op een andere grond dan een bevel tot inverzekeringstelling en is de vervolging tegen hem begonnen, dan wijst het bestuur van de raad voor rechtsbijstand op zijn verzoek een raadsman aan. Er geldt één uitzondering: is de vrijheidsbeneming zo kort dat de verdediging daardoor niet kan worden geschaad, dan hoeft dat niet. De gedachte is dat wie vastzit zijn verdediging niet zelf kan organiseren; hij kan geen stukken ophalen, geen getuigen benaderen en niet vrij overleggen.

Toewijzing op last van de voorzitter

Voor de verdachte die op vrije voeten is, ligt de beslissing bij de voorzitter van het gerecht. Vindt hij dat een verdachte zonder advocaat in het belang van zijn verdediging bijstand moet krijgen, nadat de zaak op de zitting aanhangig is gemaakt, dan geeft hij het bestuur van de raad voor rechtsbijstand opdracht er een aan te wijzen. Dat kan bijvoorbeeld spelen als de zaak juridisch ingewikkeld is, als er veel op het spel staat, of als de verdachte de taal of de procedure niet begrijpt.

Een voorbeeld. Iemand is gedagvaard voor een zaak met een omvangrijk dossier en verschijnt zonder advocaat. Blijkt op de zitting dat hij zich niet kan verdedigen, dan kan de behandeling worden aangehouden en gaat er een last uit van de voorzitter van het gerecht aan het bestuur van de raad voor rechtsbijstand, dat vervolgens een raadsman aanwijst. De zaak gaat op een latere datum verder, met bijstand.

Verschil met de andere toewijzingen

De artikelen 39 en 40 Sv werken automatisch: er gaat een bericht uit en er volgt een aanwijzing. Dit artikel vraagt om een initiatief, van de verdachte zelf of van de voorzitter. Wie er dus aanspraak op wil maken, moet het vragen. Een verzoek kan bij het bestuur van de raad voor rechtsbijstand worden gedaan; op de zitting kan het aan de rechter worden voorgelegd.

Wat de raadsman kan doen

Een toegewezen raadsman heeft dezelfde bevoegdheden als een gekozen advocaat: hij mag de processtukken inzien, kan de verdachte vrij spreken als die vastzit, kan verzoeken doen om onderzoek en voert het woord op de zitting. Artikel 42 Sv bepaalt dat een aanwijzing op grond van dit artikel geldt voor de duur van de hele aanleg.

In de praktijk

Vraag om bijstand zodra duidelijk is dat u die nodig hebt, en wacht niet tot de zittingsdag. Een advocaat die pas op de dag zelf wordt aangewezen, heeft het dossier nog niet gelezen; dat leidt tot uitstel of tot een verdediging die minder goed is voorbereid. Zit u vast op een andere grond dan inverzekeringstelling, meld dan uitdrukkelijk dat er een strafzaak tegen u loopt en dat u een raadsman wilt.