Artikel 38 Sv: Zelf een raadsman kiezen

De verdachte mag op elk moment zelf een raadsman kiezen, en zelfs meer dan één. Dit artikel legt dat recht vast, wijst aan wie die keuze kan maken als de verdachte dat zelf niet kan, en regelt hoe een gekozen raadsman zich bekend moet maken en hoe hij een eerdere raadsman vervangt.

Het recht om zelf te kiezen

Het keuzerecht geldt gedurende de hele zaak: bij het eerste verhoor, tijdens de voorlopige hechtenis, op de zitting en in hoger beroep. Wie al een toegewezen raadsman heeft, kan alsnog zelf iemand kiezen. Ook meer raadslieden tegelijk is mogelijk, wat in omvangrijke zaken voorkomt. Wie als raadsman kan optreden, staat in artikel 37 Sv.

Wie kiest als de verdachte dat niet kan

Ook de wettelijke vertegenwoordiger van de verdachte kan een raadsman kiezen; dat speelt vooral bij jeugdigen. Kan de verdachte zijn wil niet kenbaar maken en heeft hij geen wettelijke vertegenwoordiger, dan mag zijn echtgenoot of geregistreerde partner kiezen, of anders de meest aangewezen bloed- of aanverwant tot en met de vierde graad. Zodra de verdachte zelf een raadsman kiest, treedt de op deze manier gekozen raadsman terug.

Deze regeling voorkomt dat iemand die buiten bewustzijn is of om een andere reden niet kan beslissen, zonder bijstand komt te zitten. Het is uitdrukkelijk een tijdelijke oplossing: de keuze van de verdachte zelf gaat altijd voor.

Zich melden bij de juiste personen

Een gekozen raadsman moet laten weten dat hij optreedt. Hij bericht dat aan de hulpofficier van justitie en aan de officier van justitie, en ook aan de rechter-commissaris wanneer die in de zaak onderzoekshandelingen verricht. Zonder die melding weten de betrokken functionarissen niet dat er een raadsman is, en kan het misgaan met oproepingen, met de bijstand bij een verhoor en met het toesturen van stukken.

Wisselen van raadsman

Vervangt de gekozen raadsman iemand die eerder was gekozen of aangewezen, dan meldt hij dat bovendien aan het bestuur van de raad voor rechtsbijstand. Hij licht ook de eerder genoemde functionarissen en de vervangen raadsman in. Door de melding aan het bestuur van de raad voor rechtsbijstand eindigt het werk van de vervangen raadsman. Zo is op elk moment duidelijk wie de zaak doet.

Een voorbeeld. Iemand krijgt bij zijn aanhouding een raadsman toegewezen, maar wil daarna verder met een advocaat die hij zelf uitkiest. Die nieuwe advocaat meldt zich bij het openbaar ministerie en bij de raad voor rechtsbijstand. Vanaf dat moment is hij de raadsman in de zaak en stopt het werk van de vorige.

In de praktijk

Wisselen kan dus, maar doe het zorgvuldig en op tijd. Een wissel vlak voor een zitting kan betekenen dat de nieuwe raadsman om uitstel moet vragen om het dossier te kunnen lezen, en dat uitstel is niet vanzelfsprekend. Wie kiest, doet er verstandig aan meteen te vragen of de gekozen advocaat de melding aan het parket en aan de raad voor rechtsbijstand heeft gedaan, zodat oproepingen en stukken op de goede plek terechtkomen.