Artikel 21 Sv: Behandeling door de raadkamer en haar samenstelling

Lang niet elke beslissing in een strafzaak valt op een openbare zitting. Voor alles wat de wet niet aan de terechtzitting heeft voorbehouden, is de raadkamer de plek: een besloten behandeling waarin bijvoorbeeld wordt beslist over voortzetting van de voorlopige hechtenis, over beklag over inbeslagneming of over beroep tegen een beslissing van de rechter-commissaris. Dit artikel regelt wanneer de raadkamer aan zet is en hoe zij is samengesteld.

Raadkamer of terechtzitting

De hoofdregel van het eerste lid is eenvoudig: schrijft de wet niet voor dat het gerecht op de terechtzitting beslist, en neemt het die beslissing daar ook niet uit zichzelf, dan gebeurt de behandeling in raadkamer. Daar staat één ding tegenover: vorderingen, verzoeken en voordrachten die op de terechtzitting zelf worden gedaan, worden ook daar onderzocht en beslist. Wat op de zitting opkomt, blijft dus op de zitting.

Uit hoeveel rechters

• Bij de rechtbank drie leden, of één lid in de gevallen waarin een enkelvoudige behandeling is toegestaan.
• Bij het gerechtshof drie leden, of één lid in de gevallen die het zesde lid noemt.

- Bij de Hoge Raad vijf leden, of drie leden in de gevallen die de Wet op de rechterlijke organisatie aanwijst.

Eén rechter of drie

Een enkelvoudige kamer van de rechtbank kan de zaak doen als die van eenvoudige aard is, en behandelt haar altijd wanneer de kantonrechter de zaak doet. Drie rechters zijn juist verplicht bij beroep tegen een beschikking van de rechter-commissaris en bij een vordering van het openbaar ministerie tot gevangenhouding of gevangenneming als bedoeld in artikel 65 Sv, in het derde lid, laatste volzin, van artikel 66 Sv, of in artikel 66a Sv; die volzin van artikel 66 Sv ziet op terroristische misdrijven. Een gewone vordering tot verlenging van de gevangenhouding hoort daar niet bij en kan dus door één rechter worden behandeld als de zaak eenvoudig is. Bij het gerechtshof kan één raadsheer beslissen als de behandeling samenhangt met een zaak als bedoeld in artikel 411 Sv, tweede lid, en bij een vordering tot verlenging van de gevangenhouding als bedoeld in artikel 75 Sv. De zwaarste beslissingen over iemands vrijheid liggen dus bij meer dan één rechter.

Blijkt tijdens de behandeling dat de zaak toch te zwaar of te ingewikkeld is voor één rechter, dan verwijst hij haar naar de meervoudige kamer. Dat kan in elke stand van de behandeling. De zaak gaat daar verder waar zij was gebleven, en wat vóór de verwijzing in raadkamer is besproken mag bij de beoordeling worden betrokken. Er hoeft dus niet opnieuw te worden begonnen.

Wie niet mag meedoen

Een rechter die in dezelfde zaak als rechter-commissaris of raadsheer-commissaris onderzoek heeft verricht, mag niet in de raadkamer meebeslissen. Doet hij dat toch, dan is de beslissing nietig. De reden is onpartijdigheid: wie het onderzoek zelf heeft gedaan, moet daar niet vervolgens over oordelen. Er is één uitzondering, voor het geval het onderzoek uitsluitend plaatsvond op grond van artikel 316 Sv, tweede lid, en de betrokken rechter ook aan het verdere onderzoek op de zitting mag deelnemen. Moet de raadkamer beslissen nadat het onderzoek op de terechtzitting al is begonnen, dan bestaat zij zoveel mogelijk uit de rechters die de zaak op zitting hebben behandeld; die kennen het dossier immers.

Een voorbeeld. Een verdachte gaat in beroep tegen een beslissing van de rechter-commissaris. Dat beroep wordt behandeld door drie rechters, en de rechter-commissaris die de bestreden beslissing nam, zit daar niet bij. Zijn advocaat licht in raadkamer toe waarom de beslissing volgens hem anders had moeten uitvallen.

In de praktijk

Een raadkamerbehandeling is meestal kort en niet openbaar, maar het is wel het moment waarop over uw vrijheid of over uw spullen wordt beslist. Ga erheen als u wordt opgeroepen en laat u bijstaan door een advocaat. Kijk in de oproeping of de beslissing wie er zitten: bij zwaardere beslissingen hoort u drie rechters aan te treffen. Herkent u een rechter die eerder als rechter-commissaris in uw zaak optrad, wijs uw advocaat daar dan meteen op.