Artikel 77y Sr: De proeftijd bij een voorwaardelijke jeugdstraf

Wie voorwaardelijk wordt veroordeeld, krijgt een periode waarin hij moet laten zien dat het goed gaat. Dat is de proeftijd. Dit artikel regelt twee vragen die daarbij meteen opkomen: hoe lang die periode maximaal mag duren, en vanaf welke dag zij loopt. Beide zijn van belang, want de proeftijd bepaalt hoe lang de voorwaarden gelden en hoe lang de voorwaardelijke straf boven het hoofd van de veroordeelde blijft hangen.

Ten hoogste twee jaren

De rechter die bepaalt dat een straf of maatregel niet wordt uitgevoerd, moet daarbij een proeftijd vaststellen. Bij de uitspraak mag die niet langer zijn dan twee jaren. Een proeftijd van de volle twee jaar komt het meest voor, al staat het de rechter vrij een kortere termijn te kiezen. Loopt de proeftijd eenmaal, dan kan de rechter haar op vordering van het openbaar ministerie nog verlengen (artikel 6:6:19 Sv), bijvoorbeeld wanneer een voorwaarde niet goed is nageleefd. In het jeugdstrafrecht is de bovengrens bewust beperkt gehouden: een jongere verandert snel, en een periode die te lang doorloopt verliest haar betekenis en blijft onnodig boven iemands hoofd hangen wanneer het inmiddels goed gaat.

Wanneer de proeftijd ingaat

De hoofdregel is dat de proeftijd begint op de vijftiende dag nadat de einduitspraak is gedaan, mits de veroordeelde een kennisgeving heeft gekregen zoals artikel 366a Sv die voorschrijft. Moet die kennisgeving worden betekend, dan gaat de proeftijd in op de vijftiende dag na die betekening. In beide gevallen geldt een uitzondering: wordt op tijd hoger beroep of cassatie ingesteld, dan wordt de uitspraak niet onherroepelijk en begint de proeftijd niet te lopen. Zolang de veroordeelde rechtens van zijn vrijheid is beroofd, loopt de proeftijd niet (artikel 6:1:18, derde lid, Sv).

De uitzondering bij dadelijke uitvoerbaarheid

Er is één situatie waarin de proeftijd meteen begint. Heeft de rechter op grond van artikel 77za Sr bevolen dat de voorwaarden en het toezicht dadelijk uitvoerbaar zijn, dan gaat de proeftijd in op de dag van de einduitspraak zelf. Dat past bij het doel van zo'n bevel: juist in zaken met een risico voor de veiligheid van anderen mag er geen gat vallen tussen de zitting en het moment waarop de voorwaarden gaan gelden.

Waarom de startdatum ertoe doet

• De einddatum volgt eruit. Zonder duidelijke begindatum is niet vast te stellen wanneer de periode afloopt, en dus tot wanneer de bijzondere voorwaarden en het toezicht gelden.
• Rechtsmiddelen schuiven de start op. Wie in hoger beroep gaat, stelt daarmee ook het begin van de proeftijd uit.

- Een nieuw strafbaar feit telt al eerder mee. De algemene voorwaarde luidt dat de veroordeelde zich vóór het einde van de proeftijd niet schuldig maakt aan een strafbaar feit. Volgens vaste rechtspraak van de Hoge Raad kan daarom ook een feit dat na de uitspraak maar vóór het ingaan van de proeftijd is gepleegd, bijvoorbeeld tijdens het hoger beroep, tot uitvoering van de voorwaardelijke straf leiden. Alleen feiten van vóór de uitspraak tellen niet mee.

In de praktijk

Reken de startdatum na en noteer de einddatum, thuis en in overleg met de advocaat. Veel misverstanden ontstaan doordat een jongere denkt dat de proeftijd op de dag van de zitting begon of dat die al voorbij is, terwijl in werkelijkheid de termijn nog loopt. Bewaar de mededeling die u na de uitspraak ontvangt; daarin staan de gegevens waarop later wordt teruggegrepen. Wordt voor het einde van de proeftijd een nieuw feit gepleegd, dan kan het openbaar ministerie vorderen dat de voorwaardelijke straf alsnog wordt uitgevoerd, en beslist de rechter daarover in een aparte procedure (artikel 6:6:21 Sv).