Artikel 295a Sr: Ontzetting van het kiesrecht bij terroristische levensdelicten

Artikel 295a Sr geeft de rechter de bevoegdheid om na een veroordeling wegens een terroristisch levensdelict het kiesrecht te ontnemen. Het gaat om het recht dat staat in artikel 28 Sr, eerste lid, onder 3°: het recht om leden van algemeen vertegenwoordigende organen te kiezen en zelf gekozen te worden. Het artikel bevat dus geen strafbaarstelling, maar een bijkomende straf.

Bij welke veroordelingen

De bepaling noemt drie gevallen: doodslag met een terroristisch oogmerk volgens artikel 288a Sr, samenspanning tot terroristische moord of terroristische doodslag volgens artikel 289a Sr, en moord volgens artikel 289 Sr wanneer die met een terroristisch oogmerk is begaan.

Bij gewone doodslag of moord kan het kiesrecht dus niet worden ontnomen. Daarvoor geldt artikel 295 Sr, dat andere rechten noemt: ambten, dienst bij de gewapende macht en het optreden als raadsman of gerechtelijk bewindvoerder. Die bepaling sluit de terroristische varianten niet uit, want ook dan is er veroordeeld wegens doodslag of moord. Bij een terroristisch levensdelict kunnen beide artikelen dus naast elkaar worden toegepast, elk voor de rechten die het noemt.

Het terroristisch oogmerk

Wat een terroristisch oogmerk is, staat in het Eerste Boek, in artikel 83a Sr. Kort gezegd gaat het om het doel een bevolking of een deel daarvan ernstige vrees aan te jagen, een overheid of internationale organisatie wederrechtelijk tot iets te dwingen, of de fundamentele structuren van een land of organisatie ernstig te ontwrichten of te vernietigen. Dat oogmerk is een zelfstandig bestanddeel dat de officier van justitie moet bewijzen.

Waarom juist dit recht

Het kiesrecht raakt de kern van de democratie en het ontnemen ervan is een ingrijpende stap. De wetgever heeft die stap daarom beperkt tot misdrijven die zich niet alleen tegen een individueel slachtoffer richten maar ook tegen de politieke orde zelf. Wie dodelijk geweld gebruikt om besluitvorming af te dwingen of een samenleving te ontwrichten, kan volgens die gedachte tijdelijk buiten die besluitvorming worden geplaatst.

Omdat het om een grondrecht gaat, past terughoudendheid. De wettekst spreekt van 'kan': de rechter is niet verplicht en moet uitleggen waarom hij de ontzetting in dit geval nodig vindt. Zij wordt dan ook niet standaard uitgesproken.

De duur

Dit artikel zegt niets over de duur. Die is geregeld in de algemene bepalingen over ontzetting van rechten in het Eerste Boek, waar ook staat vanaf welk moment de ontzetting van het kiesrecht werkt. Dat moment verschilt van dat bij de andere rechten van artikel 28 Sr, en wie wil weten wat een veroordeling concreet betekent, moet die bepalingen erbij nemen.

In de praktijk

Voor de verdediging is dit een zelfstandig onderdeel van de vordering, los van de bewijsvraag en van de hoogte van de gevangenisstraf. Er kan dus apart verweer tegen worden gevoerd, bijvoorbeeld door te betogen dat de ontzetting naast een lange gevangenisstraf geen redelijk doel dient.

Voor de lezer die zich in het algemeen afvraagt of een veroordeling het stemrecht kost: dat is niet zo. Het is een uitzondering die bij een beperkt aantal misdrijven mogelijk is en die de rechter uitdrukkelijk moet uitspreken.