Artikel 336 Sr: Publiceren van een onware jaarrekening

Wie zaken doet met een onderneming, geld uitleent of erin belegt, vaart op de cijfers die zij naar buiten brengt. Artikel 336 Sr beschermt de betrouwbaarheid daarvan. Strafbaar is de koopman, de bestuurder, de beherende vennoot of de commissaris die opzettelijk onware jaarstukken openbaar maakt, of die openbaarmaking bewust laat gebeuren.

Wie het artikel aanspreekt

De bepaling geldt niet voor iedereen, maar voor wie verantwoordelijk is voor de cijfers: de zelfstandige ondernemer, de bestuurder en de beherende vennoot, en ook de commissaris die toezicht houdt. Dat laatste is opvallend, want een commissaris stelt de stukken niet zelf op. Hij kan echter wel strafbaar zijn door de openbaarmaking van cijfers waarvan hij weet dat ze onwaar zijn, opzettelijk toe te laten. Toezicht houden brengt in dit opzicht een eigen verantwoordelijkheid mee.

Om welke stukken het gaat

• De staat en de balans — het overzicht van bezittingen en schulden op een bepaald moment.
• De winst- en verliesrekening of de staat van baten en lasten — het overzicht van opbrengsten en kosten over een periode.

- De toelichting — ook de tekst bij die overzichten valt eronder. Een balans die op zichzelf klopt maar wordt begeleid door een toelichting die de werkelijkheid verhult, kan dus onder de bepaling vallen.

Onwaar en opzettelijk

Onwaar betekent dat de stukken een beeld geven dat niet met de werkelijkheid overeenkomt: opgevoerde omzet, verzwegen schulden, waarderingen die nergens op steunen. Het opzet moet daarop gericht zijn. Een discussie over waarderingsgrondslagen, waarin verdedigbare keuzes zijn gemaakt, is iets anders dan bewust vertekenen. Daarom draait zo'n zaak vaak op de vraag wat de betrokkene wist en welke signalen hij naast zich neer heeft gelegd. De accountantscontrole speelt daarbij een rol, maar een goedkeurende verklaring vrijwaart een bestuurder niet als hij zelf wist dat de cijfers niet klopten.

Openbaar maken

Het delict is voltooid bij de openbaarmaking. Dat is bijvoorbeeld de deponering of de publicatie van de jaarrekening, of het verstrekken ervan aan een kring van belanghebbenden. Er hoeft niemand schade te hebben geleden en niemand hoeft op de cijfers te hebben vertrouwd. Ook het opzettelijk toelaten dat een ander de onware stukken naar buiten brengt, is strafbaar.

De straf

Het artikel bedreigt dit feit met maximaal zes jaar gevangenisstraf of een geldboete van de vijfde categorie. Dat hoge maximum past bij de schade die vertekende cijfers in een economie kunnen aanrichten. Op grond van artikel 339 Sr kan de rechter daarnaast de uitspraak openbaar maken en de veroordeelde ontzetten uit het beroep waarin hij het feit beging.

Afbakening

Ook valsheid in geschrift volgens artikel 225 Sr kan in beeld komen: jaarstukken zijn geschriften die tot bewijs dienen, zodat beide bepalingen naast elkaar kunnen worden toegepast. Bij andere stukken, zoals facturen, contracten of een administratie, blijft alleen artikel 225 Sr over. Volgt op de vertekende cijfers een faillissement, dan kennen de faillissementsbepalingen eigen strafbaarstellingen voor bestuurders, zoals artikel 343 Sr voor de bestuurder die schuldeisers benadeelt en artikel 341 Sr voor de failliet zelf. Worden beleggers met de cijfers bewogen tot investeren, dan kan daarnaast oplichting volgens artikel 326 Sr aan de orde zijn. Naast het strafrecht bestaan de civiele bestuurdersaansprakelijkheid en het toezicht op de jaarverslaggeving.

In de praktijk

Voor bestuurders en commissarissen is de belangrijkste les dat opzet ook kan blijken uit het negeren van duidelijke waarschuwingen van een controller of accountant. Leg discussies over waarderingen vast en zorg dat afwijkende standpunten in de stukken terugkomen. Wie ontdekt dat gepubliceerde cijfers niet kloppen, doet er goed aan dat te melden en te laten corrigeren; het opzettelijk laten voortbestaan van de onjuiste voorstelling maakt de positie alleen slechter.