Artikel 305 Sr: Ontzetting van rechten en beroepsverbod bij mishandeling

Artikel 305 Sr bevat geen zelfstandig misdrijf maar twee bevoegdheden bij het straffen. Het eerste lid maakt het mogelijk bepaalde rechten te ontnemen na een veroordeling wegens de zwaarste mishandelingsdelicten. Het tweede lid maakt daarnaast een beroepsverbod mogelijk als het misdrijf in de uitoefening van een beroep is begaan.

De rechten uit het eerste lid

Het eerste lid ziet op veroordelingen wegens mishandeling met voorbedachte raad volgens artikel 301 Sr en wegens zware mishandeling met voorbedachte raad volgens artikel 303 Sr. De rechter kan dan de rechten ontnemen die staan in artikel 28 Sr, eerste lid, onder 1°, 2° en 4°: het bekleden van ambten of van bepaalde ambten, het dienen bij de gewapende macht en het optreden als raadsman of gerechtelijk bewindvoerder.

Het gaat dus om posities waarin iemand gezag draagt of waarin anderen zich aan hem toevertrouwen. Het kiesrecht valt hier niet onder; dat kan bij deze titel alleen worden ontnomen langs de weg van artikel 304c Sr, en dan uitsluitend bij een terroristisch oogmerk.

Het beroepsverbod uit het tweede lid

Het tweede lid heeft een ruimer bereik: het geldt bij veroordeling wegens de misdrijven van de artikelen 301 tot en met 303 Sr. Is het misdrijf in het beroep van de veroordeelde begaan, dan kan hij van de uitoefening van dat beroep worden ontzet.

Er moet dus een reëel verband zijn tussen het beroep en het feit. Dat het geweld toevallig tijdens werktijd plaatsvond is niet genoeg; het gaat erom dat de beroepsuitoefening het feit mogelijk maakte of erdoor werd gekleurd. De bepaling is vooral van belang in beroepen waarin iemand met kwetsbare mensen werkt of waarin fysiek ingrijpen tot de taak behoort.

Een bevoegdheid, geen automatisme

Beide leden spreken van 'kan'. De rechter legt de ontzetting alleen op als daar een concrete aanleiding voor is, bijvoorbeeld een reëel risico dat de positie opnieuw wordt misbruikt. In de regel vraagt de officier van justitie er uitdrukkelijk om en moet de rechter zijn keuze motiveren. Hoe lang de ontzetting duurt en wanneer zij ingaat, staat in de algemene bepalingen over deze bijkomende straf in het Eerste Boek.

Afbakening

Een strafrechtelijk beroepsverbod moet niet worden verward met tuchtrecht. Een tuchtcollege of beroepsorganisatie kan iemand langs een eigen weg uit het beroep zetten of uit een register schrappen; dat staat los van de strafzaak en kan er zelfstandig naast bestaan.

Ook is deze bijkomende straf iets anders dan schadevergoeding. Wie schade wil verhalen, voegt zich als benadeelde partij in de strafzaak of stapt naar de civiele rechter.

In de praktijk

Voor verdachten is dit onderdeel gemakkelijk te onderschatten terwijl de gevolgen langdurig zijn: een ontzetting kan de terugkeer in het eigen beroep of in een publieke functie blokkeren. Vordert het openbaar ministerie een ontzetting, dan verdient dat op de zitting een eigen verweer.

Voor slachtoffers kan een beroepsverbod betekenis hebben omdat het herhaling in dezelfde context bemoeilijkt. Het staat echter los van hun vordering tot schadevergoeding, die apart moet worden ingediend.