Artikel 172 Sr: Aantasting van de drinkwatervoorziening

Drinkwater bereikt vrijwel iedereen tegelijk, en dat maakt aantasting ervan bijzonder gevaarlijk. Het eerste lid stelt strafbaar wie opzettelijk en wederrechtelijk een stof brengt in een inrichting voor de drinkwatervoorziening of in een waterleiding die met anderen gezamenlijk wordt gebruikt, en ook wie de aanmaak van drinkwater of de toevoer daarvan vanuit de openbare voorziening belemmert. De wet noemt ten hoogste twaalf jaren wanneer daarvan gevaar voor een ander te duchten is, en ten hoogste vijftien jaren wanneer levensgevaar te duchten was en het feit iemands dood tot gevolg heeft, telkens naast een geldboete van de vijfde categorie.

Wat het eerste lid beschermt

Het gaat om twee soorten voorzieningen. De eerste is de inrichting voor de drinkwatervoorziening: winning, zuivering, opslag en distributie. De tweede is een waterleiding die gezamenlijk met anderen wordt gebruikt, bijvoorbeeld in een flatgebouw, op een camping of in een bedrijfsverzamelgebouw. Kenmerkend is telkens dat meerdere mensen van dezelfde leiding afhankelijk zijn en dat zij niet kunnen zien wat er in zit.

Belemmering van aanmaak en toevoer

Naast het inbrengen van een stof noemt de wet uitdrukkelijk het belemmeren van de aanmaak of de toevoer. Ook zonder verontreiniging kan het stilleggen van de levering ernstige gevolgen hebben, voor huishoudens maar ook voor zorginstellingen en voor de brandbestrijding. Die gedraging staat daarom op één lijn met het inbrengen van een stof.

Te duchten gevaar

De eerste trede vraagt dat gevaar voor een ander te duchten is. Dat betekent dat het gevaar op het moment van de gedraging voorzienbaar en reëel moest zijn, gelet op de aard van de voorziening en het aantal afnemers. Dat niemand ziek is geworden, sluit strafbaarheid niet uit. Voor de tweede trede is vereist dat er levensgevaar te duchten was én dat iemand is overleden, en dat overlijden moet aan het feit kunnen worden toegerekend.

Het tweede lid: het werk zelf

Het tweede lid ziet niet op het water maar op de installatie. Strafbaar is wie opzettelijk een werk dat voor de openbare drinkwatervoorziening is bestemd vernielt, beschadigt of onbruikbaar maakt, wie de werking daarvan verstoort, of wie een voor dat werk getroffen veiligheidsmaatregel doorkruist, wanneer daardoor de openbare drinkwatervoorziening dreigt te haperen. Hierop staat gevangenisstraf van ten hoogste een jaar of een geldboete van de vierde categorie.

Opzet en wederrechtelijkheid

Het eerste lid eist zowel opzet als wederrechtelijkheid. Wederrechtelijk betekent zonder recht of bevoegdheid: het toevoegen van stoffen die bij de zuivering horen, of het afsluiten van een leiding voor onderhoud door de beheerder, gebeurt met een bevoegdheid en valt buiten de bepaling. Het opzet moet zien op de gedraging en kan voorwaardelijk zijn; op het gevaar en op de dood hoeft het opzet niet gericht te zijn.

Afbakening

Is het feit aan onvoorzichtigheid te wijten, dan geldt artikel 173 Sr. Gaat het om een stof die in de bodem, de lucht of het oppervlaktewater terechtkomt buiten de drinkwatervoorziening, dan is artikel 173a Sr de aangewezen bepaling en bij schuld artikel 173b Sr. Betreft het straling of radioactieve besmetting, dan geldt artikel 161quater Sr. Beschadiging van een waterleiding zonder gevaar voor de drinkwatervoorziening kan onder artikel 161 Sr vallen. Voor wie met een terroristisch oogmerk handelt, geldt de verhoging van artikel 176a Sr, terwijl artikel 176b Sr de samenspanning zelfstandig strafbaar stelt.

In de praktijk

Drinkwaterbedrijven bewaken hun installaties permanent en melden afwijkingen direct aan de toezichthouder; een strafrechtelijk onderzoek begint doorgaans bij die melding. Voor bewoners en beheerders van gebouwen met een gezamenlijke leiding is van belang dat ook ingrepen in zo'n huisinstallatie onder deze bepaling kunnen vallen. Wie vermoedt dat er met drinkwater is geknoeid, gebruikt het niet, waarschuwt het waterbedrijf en belt bij acute klachten het alarmnummer.