Artikel 128 Sr: Stemmen onder de naam van een ander

Iedere kiezer heeft één stem, en die stem moet van hemzelf zijn. Deze bepaling straft wie zich voordoet als iemand anders en in die hoedanigheid meedoet aan een verkiezing die op grond van een wettelijk voorschrift is uitgeschreven. Het gaat dus niet om de inhoud van de stem, maar om de identiteit van degene die haar uitbrengt. Daarop staat ten hoogste een jaar gevangenisstraf of een geldboete van de derde categorie.

De bestanddelen

• Zich voor een ander uitgeven. De dader wekt de indruk dat hij een andere, bestaande kiezer is. Dat kan door de oproep en het identiteitsbewijs van een ander te gebruiken of door zich zo aan het stembureau te presenteren. Een uitdrukkelijke leugen is niet nodig: wie merkt dat de leden van het stembureau zich in zijn identiteit vergissen en daar zwijgend van profiteert om te stemmen, geeft zich evengoed voor een ander uit.
• Deelnemen aan de verkiezing. Het gaat om het meedoen aan de stemming zelf. Voltooid is het feit pas wanneer de stem werkelijk is uitgebracht. Wie eerder tegen de lamp loopt, bijvoorbeeld bij de controle aan de tafel van het stembureau, kan worden vervolgd voor poging.
• Krachtens wettelijk voorschrift uitgeschreven. De verkiezing moet er een zijn die de wet regelt, zoals die voor de Tweede Kamer, provinciale staten, de gemeenteraad, het waterschap of het Europees Parlement. Een stemming binnen een vereniging valt erbuiten.

- Opzet. De dader moet weten dat hij zich als een ander presenteert. Wie te goeder trouw een verwisselde oproepkaart binnen een gezin gebruikt en zich van niets bewust is, mist dat opzet; wie de vergissing doorheeft en er gebruik van maakt, niet.

Het verschil met stemmen bij volmacht

Stemmen voor een ander mag wél als dat via een geldige volmacht gebeurt. De gemachtigde stemt dan openlijk namens iemand anders en verzwijgt dat niet. Strafbaar wordt het pas als hij zich als de volmachtgever voordoet in plaats van als diens gemachtigde, of als de volmacht in werkelijkheid niet is gegeven. De grens ligt bij het verhullen van wie er staat.

Waarom dit zwaarder weegt dan het lijkt

Het gaat om één stem, en toch is dit een misdrijf. De reden is dat de betrouwbaarheid van de uitslag rust op een eenvoudige aanname: dat achter iedere uitgebrachte stem één gerechtigde kiezer staat. Wie die aanname doorbreekt, ontneemt bovendien de echte kiezer zijn mogelijkheid om te stemmen, want er kan maar één keer op zijn naam worden gestemd.

Afbakening

De verkiezingsdelicten zijn geordend naar het middel dat wordt gebruikt. Dwang met geweld valt onder artikel 125 Sr, omkoping met een gift of belofte onder artikel 126 Sr, en misleiding waardoor een stem ongeldig wordt of bij een ander terechtkomt onder artikel 127 Sr. Wordt de stemming als geheel verijdeld of krijgt zij een andere uitslag dan de wettig uitgebrachte stemmen, dan geldt artikel 129 Sr. Wie daarnaast een handtekening vervalst op een volmachtformulier, kan ook voor valsheid in geschrifte volgens artikel 225 Sr worden vervolgd.

In de praktijk

Stembureaus controleren de identiteit van de kiezer en de geldigheid van volmachten; twijfel wordt vastgelegd in het proces-verbaal van het stembureau en kan tot aangifte leiden. Wie merkt dat er al op zijn naam is gestemd, kan dat ter plaatse melden en aangifte doen bij de politie. Voor een verdachte is de kernvraag of hij zich daadwerkelijk als een ander heeft voorgedaan of dat hij dacht een geldige volmacht te gebruiken; dat verschil bepaalt of het opzet kan worden bewezen en het is verstandig daarover een advocaat te raadplegen.