Artikel 83a Sr: Het terroristisch oogmerk

Wat een misdrijf tot een terroristisch misdrijf maakt, is niet in de eerste plaats de gedraging maar het doel erachter. Dit artikel omschrijft dat doel. Van een terroristisch oogmerk is sprake wanneer iemand handelt om de bevolking of een deel daarvan ernstige vrees aan te jagen, om een overheid of internationale organisatie wederrechtelijk te dwingen tot iets, of om de fundamentele structuren van een land of een internationale organisatie ernstig te ontwrichten of te vernietigen.

De drie varianten

• Ernstige vrees aanjagen. Het gaat om vrees onder de bevolking of een deel daarvan, niet om angst bij één persoon.
• Een overheid of internationale organisatie dwingen. Het dwingen moet wederrechtelijk zijn, dus zonder recht of bevoegdheid, en gericht op iets doen, nalaten of dulden.

- Structuren ernstig ontwrichten of vernietigen. Het moet gaan om fundamentele politieke, constitutionele, economische of sociale structuren.

Oogmerk is meer dan opzet

De wet vraagt hier om een oogmerk, en dat is de zwaarste opzetvorm. Het doel dat de wet beschrijft moet daadwerkelijk zijn nagestreefd; het volstaat niet dat de dader de kans op zo'n gevolg heeft aanvaard. Voorwaardelijk opzet is dus niet genoeg. Wel geldt dat het beoogde gevolg niet hoeft in te treden: er hoeft geen paniek te zijn ontstaan en geen overheid te zijn gezwicht.

Hoe het oogmerk wordt vastgesteld

Wat iemand beoogde is niet rechtstreeks waarneembaar en wordt daarom afgeleid uit de omstandigheden: de aard van het gekozen doelwit, de plaats en het tijdstip, de mate waarin op ruchtbaarheid was aangestuurd, en de uitlatingen van de betrokkene voor of na het feit. In de rechtspraak is uitgekristalliseerd dat het geheel van die omstandigheden in samenhang wordt beoordeeld, en dat een enkele uitlating of een enkel gegeven daarvoor doorgaans onvoldoende is.

De grens met andere motieven

Niet elk misdrijf met een politieke of maatschappelijke achtergrond heeft een terroristisch oogmerk. Wie schade toebrengt om aandacht te vragen voor een standpunt, handelt daarmee nog niet met het doel de bevolking ernstige vrees aan te jagen of het bestel te ontwrichten. De drempels in de omschrijving, ernstige vrees en ernstig ontwrichten, zijn juist bedoeld om die scheiding te maken. Ook de vrijheid van meningsuiting en het recht om te betogen blijven onaangetast.

Wat de vaststelling betekent

Is het oogmerk bewezen, dan verandert de kwalificatie van het feit langs de weg van artikel 83 Sr en gelden zwaardere strafmaxima en bijzondere regels. Dat is de reden waarom dit begrip vrijwel altijd het strijdpunt vormt in zulke zaken: het onderliggende feit staat soms niet ter discussie, maar de vraag met welk doel het is gepleegd wel.

In de praktijk

Voor wie in een onderzoek betrokken raakt waarin dit begrip een rol speelt, geldt dat uitlatingen op internet, in groepsgesprekken of tegen bekenden een grote rol kunnen spelen bij de beoordeling, ook wanneer zij achteraf anders bedoeld blijken. Neem een verdenking op dit terrein daarom altijd serieus en laat u vanaf het eerste verhoor bijstaan door een advocaat. Voor slachtoffers en nabestaanden van feiten met deze achtergrond bestaat begeleiding via de instanties voor slachtofferhulp, ook los van het verloop van de strafzaak.