De Nederlandse strafwet is toepasselijk op ieder die zich in Nederland aan enig strafbaar feit schuldig maakt.
←
Terug 1 · Het legaliteitsbeginsel in het strafrecht
Verder 3 · Strafrecht aan boord van Nederlandse schepen en vliegtuigen
→
Artikel 2 Sr: Territoriale werking van de Nederlandse strafwet
Territoriale werking van de Nederlandse strafwet
Wettekst
Toelichting
Wie in Nederland een strafbaar feit pleegt, valt onder de Nederlandse strafwet. Zijn nationaliteit doet daarbij niet ter zake: de regel geldt voor Nederlanders, voor mensen die hier wonen zonder Nederlander te zijn en voor iemand die hier maar één dag is. Dit artikel bevat daarmee het uitgangspunt waarop de rest van deze titel voortbouwt, namelijk dat het Nederlandse strafrecht in de eerste plaats op Nederlands grondgebied geldt.
Elk strafbaar feit, niet alleen misdrijven
De bepaling spreekt van elk strafbaar feit. Zij omvat dus zowel misdrijven als overtredingen, van een ernstig geweldsdelict tot een lichte verkeersovertreding. Zij is bovendien niet beperkt tot dit wetboek: via artikel 91 Sr gelden de algemene bepalingen van het Eerste Boek in beginsel ook voor strafbaarstellingen in bijzondere wetten, zoals de drugs-, milieu- en verkeerswetgeving.
Waar is het feit gepleegd?
De praktische vraag is meestal niet of de Nederlandse strafwet geldt, maar waar het feit is begaan. Een strafbaar feit kan op meer dan één plaats tegelijk zijn gepleegd. Meetellen kunnen de plaats waar de dader handelde, de plaats waar een middel of instrument zijn werking had en de plaats waar het gevolg intrad dat de strafbepaling wil voorkomen.
Daardoor bestaat er ook rechtsmacht wanneer maar een deel van het gebeuren zich hier afspeelde. Wordt vanuit het buitenland een bericht verstuurd waarmee iemand in Nederland wordt bedrogen, dan is het feit mede hier begaan. Hetzelfde geldt voor deelneming: wie vanuit het buitenland meewerkt aan een feit dat hier wordt uitgevoerd, kan in Nederland worden vervolgd.
Wat onder Nederland valt
Het gaat om het Europese deel van Nederland, met inbegrip van het luchtruim erboven en de zee voor de kust voor zover die tot het Nederlandse grondgebied hoort. De Caribische delen van het Koninkrijk hebben eigen strafwetgeving. Voor feiten buiten het grondgebied bieden de volgende artikelen aanvullende grondslagen: artikel 3 Sr voor Nederlandse schepen en vliegtuigen, artikel 4 Sr voor misdrijven tegen Nederlandse staatsbelangen en de artikelen 5 tot en met 8 Sr voor rechtsmacht die aan een persoon of een verdrag wordt opgehangen.
Een voorbeeld
Een toerist zonder enige band met Nederland steelt tijdens een dagje Amsterdam een fiets. Dat hij hier niet woont en de eigenaar misschien evenmin Nederlander is, doet niet ter zake: het feit is in Nederland gepleegd, dus is de Nederlandse strafwet van toepassing en kan de Nederlandse rechter erover oordelen.
In de praktijk
Aangifte doet u bij de politie in Nederland; de officier van justitie beslist vervolgens of er wordt vervolgd. Rechtsmacht is niet hetzelfde als vervolging: dat Nederland bevoegd is, betekent niet dat elke zaak ook wordt aangebracht. Is de verdachte voor hetzelfde feit al onherroepelijk berecht, dan begrenst artikel 68 Sr een nieuwe vervolging. Twijfelt de verdediging aan de rechtsmacht, dan kan zij dat op de zitting aan de orde stellen; ontbreekt die, dan kan de officier van justitie niet in zijn vervolging worden ontvangen.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Wanneer geldt de Nederlandse strafwet bij een deels buitenlands feit?
De Hoge Raad stelt voorop dat de Nederlandse strafwet geldt voor ieder die zich in Nederland aan een strafbaar feit schuldig maakt. Kunnen naast plaatsen in Nederland ook plaatsen buiten Nederland gelden als plaats waar dat feit is gepleegd, dan is vervolging in Nederland mogelijk, en wel ook voor de gedragingen die deel uitmaken van het feit en buiten Nederland hebben plaatsgevonden. Het hof had dus terecht aangenomen dat de Nederlandse strafwet van toepassing was op een feit dat mede in België was begaan.
-
Is er rechtsmacht als alleen het gevolg in Nederland ligt?
Het cassatiemiddel ging ervan uit dat de Nederlandse strafwet bij een deels buiten Nederland begaan feit alleen geldt als de gedraging en het gevolg afzonderlijke bestanddelen van het delict zijn. Die opvatting vindt volgens de Hoge Raad geen steun in het recht. Het hof mocht daarom aannemen dat Nederland rechtsmacht had over het onttrekken van twee minderjarigen aan het gezag, nu de verdachte de moeder verhinderde haar gezag in Nederland uit te oefenen. Het beroep wordt verworpen.
-
Mag de rechter het buitenlandse deel van een feit afsplitsen?
Het hof had het openbaar ministerie niet-ontvankelijk verklaard voor dat deel van de beschuldiging dat zich in Duitsland afspeelde. Dat berust volgens de Hoge Raad op een onjuiste rechtsopvatting: omdat de verdachte ook werd verweten een ander te hebben geholpen bij het binnenkomen van en de doorreis door Nederland, kon het feit hier in zijn geheel worden vervolgd, dus ook voor de gedragingen in Duitsland. De klacht van het openbaar ministerie slaagt, maar leidt niet tot vernietiging, omdat het hof bij de straf met dat deel al rekening had gehouden.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.