Artikel 33c Sr: Vergoeding en tegemoetkoming bij verbeurdverklaring

Verbeurdverklaring kan hard uitpakken, bijvoorbeeld als een waardevol voorwerp wordt afgenomen voor een betrekkelijk gering feit, of als het voorwerp eigenlijk van iemand anders is. Dit artikel geeft de rechter twee instrumenten om die scherpe kanten weg te nemen. Hij kan bepalen dat het meerdere boven een vastgestelde waarde wordt vergoed. En hij moet een vergoeding of tegemoetkoming toekennen wanneer de verdachte of een ander anders onevenredig zou worden getroffen.

Vergoeding van het meerdere

Het eerste lid ziet op de situatie waarin een verbeurd verklaard voorwerp meer opbrengt dan de rechter passend vindt. Hij kan dan in de uitspraak een bedrag noemen en bevelen dat wat daarboven wordt gerealiseerd, wordt uitbetaald. Zo wordt de straf gemaximeerd op het bedrag dat de rechter met de verbeurdverklaring beoogde, en profiteert de staat niet van een toevallige meerwaarde van het voorwerp. Deze vergoeding is een mogelijkheid, geen verplichting.

Dat is vooral van belang bij voorwerpen waarvan de waarde moeilijk in te schatten is of sterk kan schommelen, zoals een voertuig, een partij goederen of een verzamelobject. De rechter hoeft dan niet af te zien van verbeurdverklaring uit vrees dat zij te zwaar uitvalt. Een kanttekening: de vergoeding bestaat alleen als de verkoop echt meer oplevert dan het vastgestelde bedrag. Brengt het voorwerp weinig op, of wordt het uiteindelijk niet verkocht, dan houdt de veroordeelde er weinig of niets aan over.

De tegemoetkoming

Het tweede lid gaat verder en is, anders dan het eerste lid, geen vrije keuze. De rechter kent een vergoeding of een geldelijke tegemoetkoming toe wanneer dat nodig is om te voorkomen dat de verdachte, of een ander aan wie het voorwerp toebehoort, onevenredig wordt getroffen. Is dat het geval, dan is hij daartoe verplicht. De vorm bepaalt hij zelf: een uitkering van wat de verkoop boven een vastgesteld bedrag oplevert, of een vast bedrag dat hij direct in de uitspraak noemt. Dit is dezelfde gedachte die via artikel 33 Sr doorwerkt vanuit artikel 24 Sr, waar de draagkracht van de veroordeelde centraal staat: de straf moet passend zijn en niet verwoestend.

• Voor de veroordeelde. Als het voorwerp zijn belangrijkste bezit is of zijn broodwinning raakt.
• Voor een derde. Als het voorwerp aan iemand anders toebehoort en die persoon door de verbeurdverklaring zijn eigendom kwijtraakt.

- Voor de verhouding tot het feit. Als de waarde van het voorwerp in geen enkele verhouding staat tot de ernst van het delict.

Wie het geld krijgt

Het derde lid bepaalt dat de rechter aanwijst aan wie het bedrag wordt uitbetaald. Dat is een praktische regel: er moet één adres zijn waarnaar de staat kan overmaken. De aanwijzing zegt niets over de vraag wie civielrechtelijk recht heeft op dat geld. Zijn er meerdere gerechtigden, bijvoorbeeld een eigenaar en een pandhouder, dan kunnen zij dat onderling of bij de burgerlijke rechter uitmaken.

Een voorbeeld

Een bestelbus wordt verbeurd verklaard omdat het feit ermee is gepleegd. De rechter vindt een straf ter waarde van enkele duizenden euro's passend, maar de bus is aanzienlijk meer waard. Hij kan dan bevelen dat wat de verkoop boven dat bedrag opbrengt aan de veroordeelde wordt vergoed. Blijkt de bus van de werkgever te zijn, dan ligt een tegemoetkoming aan die werkgever voor de hand.

In de praktijk

Wie meent onevenredig te worden geraakt, moet dat op de zitting concreet maken: taxaties, aankoopnota's of een leasecontract helpen de rechter een bedrag te bepalen. Ook een derde die geen verdachte is, kan zijn belang laten horen. Na de uitspraak kan een belanghebbende die geen verdachte of veroordeelde is, binnen drie maanden nog beklag doen over de verbeurdverklaring van voorwerpen die hem toekomen (artikel 552b Sv). Het tweede en derde lid van dit artikel werken op grond van artikel 36b Sr ook door bij de onttrekking aan het verkeer, zodat ook daar een tegemoetkoming mogelijk is.