Artikel 120b Sr: Samenspanning tegen staatshoofden en beschermde personen

Bij terrorisme wil de wetgever kunnen ingrijpen voordat er iets gebeurt. Deze bepaling maakt dat mogelijk voor de zwaarste misdrijven van deze titel: strafbaar is de samenspanning tot de aanslag op het hoofd van een bevriende staat uit artikel 115 Sr en tot de aanslag op een internationaal beschermd persoon uit artikel 117 Sr, als die met een terroristisch oogmerk zou worden begaan. Het tweede lid verklaart artikel 96 Sr, tweede lid, van overeenkomstige toepassing, zodat ook de daar genoemde voorbereidingshandelingen strafbaar zijn.

Samenspanning: de afspraak zelf

Van samenspanning is volgens artikel 80 Sr sprake zodra twee of meer personen met elkaar hebben afgesproken het misdrijf te plegen. Meer is niet nodig: geen begin van uitvoering, geen middelen en geen vastgestelde datum. De afspraak is het strafbare feit.

• Twee of meer personen. Een plan dat iemand alleen maakt, levert geen samenspanning op.
• Wilsovereenstemming. Er moet een gezamenlijk besluit zijn genomen, niet slechts over iets zijn gesproken.

- Het oogmerk. Het beoogde misdrijf moet met een terroristisch oogmerk zijn bedoeld, zoals omschreven in artikel 83a Sr.

De voorbereidingsvarianten

Door de schakel naar artikel 96 Sr, tweede lid, is met dezelfde straf strafbaar wie, met het oogmerk het misdrijf voor te bereiden of te bevorderen, een ander probeert te bewegen daaraan mee te doen, gelegenheid, middelen of inlichtingen probeert te verkrijgen of te verschaffen, voorwerpen onder zich heeft waarvan hij weet dat zij voor het misdrijf bestemd zijn, plannen gereedmaakt die aan anderen zullen worden meegedeeld, of overheidsmaatregelen tegenwerkt die het misdrijf moeten voorkomen. Steeds is dat specifieke oogmerk vereist; zonder dat oogmerk valt de gedraging buiten de bepaling.

De straf

Op samenspanning staat ten hoogste tien jaar gevangenisstraf, of anders een geldboete van de vijfde categorie. Dat is lager dan de straf op het beoogde misdrijf zelf, maar hoog voor gedrag dat nog niets teweeg heeft gebracht. Wordt het misdrijf uiteindelijk uitgevoerd, dan komt in de regel dat feit ten laste te liggen. Bij een veroordeling op grond van dit artikel kan de rechter op grond van artikel 120c Sr het kiesrecht ontnemen.

Bewijs en begrenzing

Omdat de strafbaarheid ver naar voren is gehaald, is het bewijs het gevoeligste onderdeel. Het dossier bestaat meestal uit berichten, opgenomen gesprekken en verklaringen van betrokkenen. De rechter moet daaruit afleiden of er werkelijk een afspraak was en of het terroristisch oogmerk bestond. Radicale opvattingen, instemmen met geweld of grote woorden zijn op zichzelf niet genoeg: er moet een overeenkomst of een concrete voorbereidingshandeling zijn. Een vergelijkbare regeling voor de misdrijven tegen de koninklijke waardigheid staat in artikel 114b Sr.

In de praktijk

Onderzoeken als deze beginnen vaak met informatie van diensten of met een melding uit de omgeving van de betrokkene. Een verdachte weet daardoor lang niet altijd wat er in het dossier zit, en het is verstandig te zwijgen tot de advocaat dat heeft kunnen inzien. Voor familie en vrienden die zich zorgen maken over iemands radicalisering geldt iets anders: melden bij de politie of bij een meldpunt van de gemeente opent ook de weg naar hulpverlening, en dat is vaak effectiever dan afwachten.