- De totale duur van de maatregel van terbeschikkingstelling met bevel tot verpleging van overheidswege gaat een periode van vier jaar niet te boven, tenzij de terbeschikkingstelling met bevel tot verpleging van overheidswege is opgelegd ter zake van een misdrijf dat gericht is tegen of gevaar veroorzaakt voor de onaantastbaarheid van het lichaam van een of meer personen.
- Behoudens de gevallen waarin een bevel als bedoeld in artikel 37b, of artikel 6:6:10, eerste lid, onder e, van het Wetboek van Strafvordering is gegeven, gaat de totale duur van de maatregel van terbeschikkingstelling een periode van negen jaar niet te boven.
- Indien de totale duur van de terbeschikkingstelling niet in tijd is beperkt, kan de termijn van de terbeschikkingstelling telkens worden verlengd, wanneer de veiligheid van anderen, dan wel de algemene veiligheid van personen die verlenging eist.
←
Terug 38d · Duur en verlenging van de terbeschikkingstelling
Verder 38j · Verlenging bij voorwaardelijke beëindiging van de verpleging
→
Artikel 38e Sr: De maximale duur van de terbeschikkingstelling
De maximale duur van de terbeschikkingstelling
Wettekst
Toelichting
Tbs wordt telkens met een of twee jaar verlengd, maar niet eindeloos. Dit artikel bepaalt hoe lang de maatregel in totaal mag duren. Het onderscheidt twee situaties: een tbs met een maximum in de tijd, en een tbs waarvan de duur niet is begrensd. Welke van de twee geldt, hangt af van het misdrijf waarvoor de maatregel is opgelegd en van de vorm die de rechter heeft gekozen.
Het maximum van vier jaar
Voor tbs met verpleging van overheidswege geldt als hoofdregel een totale duur van hoogstens vier jaar. Die grens vervalt wanneer de maatregel is opgelegd voor een misdrijf dat gericht is tegen het lichaam van een of meer personen of daarvoor gevaar oplevert. In dat geval spreekt men van een ongemaximeerde tbs: de maatregel kan in beginsel onbeperkt worden verlengd. Het komt daarbij aan op de aard van het feit, niet op de vraag of geweld in de wettelijke delictsomschrijving staat. Ook een misdrijf waarin het woord geweld niet voorkomt, kan dus onder deze omschrijving vallen als het de lichamelijke integriteit van anderen raakte of in gevaar bracht.
Dat onderscheid draagt in de praktijk een groot gewicht. Of het misdrijf onder die omschrijving valt, bepaalt of iemand na vier jaar hoe dan ook vrijkomt of dat hij jarenlang in behandeling kan blijven. De rechter moet daarom in de uitspraak duidelijk maken waarvoor de maatregel is opgelegd; anders is bij de verlenging niet vast te stellen welk regime geldt.
Het maximum van negen jaar
Het tweede lid geeft een tweede bovengrens: de totale duur van de terbeschikkingstelling gaat niet boven negen jaar, behalve wanneer verpleging van overheidswege is bevolen. Dat kan meteen bij de oplegging zijn gebeurd, op grond van artikel 37b Sr, of later, wanneer de voorwaarden van een tbs met voorwaarden niet werden nageleefd en de rechter de verpleging alsnog heeft bevolen; die omzetting is geregeld in artikel 6:6:10, eerste lid, onder e, Sv. Praktisch komt het erop neer dat tbs zonder verpleging na negen jaar eindigt, terwijl tbs met verpleging voor de zware categorie feiten kan doorlopen.
Verlenging zonder eindpunt
Is de duur niet in de tijd beperkt, dan geldt het derde lid: de rechter kan telkens verlengen, mits de veiligheid van anderen of de algemene veiligheid van personen dat eist. De verlenging gaat dan langs de weg van artikel 38d Sr, telkens met een of twee jaar. Elke verlenging is een nieuwe beslissing, gebaseerd op het gevaar zoals dat op dat moment wordt ingeschat, met advies van de kliniek. Gaat de totale duur van tbs met verpleging door de verlenging boven vier jaar of een veelvoud daarvan, dan legt het openbaar ministerie ook een recent advies over van twee gedragsdeskundigen van verschillende disciplines, onder wie een psychiater, die niet aan de instelling zijn verbonden (artikel 6:6:12, derde lid, Sv). De rechter toetst daarbij ook aan subsidiariteit en proportionaliteit. Hoe meer jaren iemand al in tbs doorbrengt, hoe zwaarder zijn eigen belang bij beëindiging telt tegenover het veiligheidsbelang, en van de overheid mag worden verwacht dat zij actief blijft werken aan een verantwoorde terugkeer.
- Geen automatisme. Zonder vordering van het openbaar ministerie en zonder rechterlijke beslissing loopt de maatregel af.
- Gevaar is de maatstaf. Vermindert het risico, dan hoort de maatregel te eindigen, ongeacht hoe ernstig het oorspronkelijke feit was.
- Stapsgewijze afbouw. In de praktijk verloopt het einde vrijwel altijd via verlof en een voorwaardelijke beëindiging van de verpleging, waarvoor artikel 38j Sr een eigen verlengingsregeling geeft.
Een voorbeeld
Iemand krijgt tbs met verpleging opgelegd voor een vermogensdelict zonder geweld. De maatregel kan dan hoogstens vier jaar duren; daarna eindigt zij, ook als er nog zorgen zijn. Is dezelfde maatregel opgelegd voor een geweldsmisdrijf, dan is die grens er niet en beslist de rechter iedere keer opnieuw of verlenging nodig is.
In de praktijk
Voor de betrokkene en zijn advocaat is het van groot belang om al bij de oplegging aandacht te vragen voor de vraag of de maatregel gemaximeerd is of niet, want dat verschil bepaalt de jaren daarna. Bij verlengingszittingen draait het vervolgens om het actuele risico en om de vraag of behandeling buiten de kliniek verantwoord is. Voor slachtoffers en naasten betekent dit artikel dat de duur van tbs geen vast gegeven is, maar telkens opnieuw door de rechter wordt beoordeeld.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Mag de verlengingsrechter uitleggen waarvoor de tbs is opgelegd?
Voor verlenging van de terbeschikkingstelling na vier jaar is vereist dat de maatregel is opgelegd voor een misdrijf dat was gericht tegen of gevaar veroorzaakte voor de onaantastbaarheid van het lichaam. In cassatie in het belang van de wet beslist de Hoge Raad dat de verlengingsrechter dat ook mag afleiden uit de overige inhoud van de uitspraak van de opleggingsrechter en uit de processtukken, ook als die uitspraak het niet met zoveel woorden vermeldt. Waar het op aankomt, is dat dit oordeel voor de ter beschikking gestelde redelijkerwijs voorzienbaar was. Het hof had geoordeeld dat voor uitleg geen ruimte was; die beslissing is in het belang van de wet vernietigd.
-
Wie bepaalt of de terbeschikkingstelling in duur is beperkt?
In cassatie in het belang van de wet oordeelt de Hoge Raad dat het de rechter die de maatregel oplegt is die beslist of de terbeschikkingstelling met verpleging is opgelegd voor een geweldsmisdrijf, en dat dit oordeel moet rusten op de aard van het feit. Is dat het geval, dan geldt de beperking tot vier jaar niet en bepaalt de rechter die over de verlenging beslist de totale duur. De opleggingsrechter mag die duur dus niet zelf tot vier jaar beperken; de uitspraak van het hof is in het belang van de wet vernietigd.
-
Wanneer staat de termijn van een terbeschikkingstelling stil?
Is de verpleging bij een terbeschikkingstelling voorwaardelijk beëindigd en bestaat het ernstige vermoeden dat zij moet worden hervat, dan kan de rechter-commissaris op vordering van de officier van justitie een dadelijk uitvoerbaar bevel tot voorlopige hervatting geven; die regeling staat sinds 1 januari 2020 in het zesde tot en met negende lid van dit artikel. De Hoge Raad beslist dat ook de periode waarin de verpleging voorlopig is hervat, meetelt bij de maximale duur van de maatregel. De beslissing van het hof is in het belang van de wet vernietigd.
-
Kan een zedendelict zonder lijfelijk contact een geweldsmisdrijf zijn?
Of de terbeschikkingstelling is opgelegd voor een misdrijf dat was gericht tegen of gevaar veroorzaakte voor de onaantastbaarheid van het lichaam, bepaalt of de totale duur van de maatregel tot vier jaar is beperkt. De Hoge Raad oordeelt dat het hof zonder onjuiste rechtsopvatting kon aannemen dat daarvan ook sprake is bij een zedendelict waarbij de ontuchtige handelingen niet in de fysieke nabijheid van de dader plaatsvonden en geen lijfelijk contact bestond. Uit de wetsgeschiedenis valt niet af te leiden dat de wetgever zulke feiten buiten dat begrip heeft willen houden. De klacht hierover faalde; de uitspraak van het hof is alleen op andere punten vernietigd.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.